بایگانی دسته: روش تحقیق

نرم افزار های تحلیل داده های کیفی

پاسخ دهید
نرم افزار های تحلیل داده های کیفی

استفاده از نرم افزار های رایانه ای در تحلیل داده های پژوهشی، پدیده ای رو به رشد است.ساده ترین تعریف پژوهش های کیفی ، پژوهش هایی است که ارائه یافته های آن از طریق روش های آماری و یا سایر ابزار های کمی ساز به دست نیامده باشد. اﻣﺮوزه اﺳﺘﻔﺎده از فناوری های نو به ویژه نرم افزار های مختلف رایانه ای در پژوهش، به منظور تسریع و تسهیل امور گوناگون امری اجتناب ناپذیر است.متخصصان نرم افزار های تحلیل داده های کیفی را گاه نرم افزار های مهندسی تحقیق می نامند چرا که انواع مسائل و مشکلات موجود در جریان تحقیق را حل می کنند. در این مطلب به معرفی نرم افزار های کیفی و کاربردی ترین نرم افزارهای انجام تجزیه و تحلیل آماری و آزمون فرضیات تحقیق که در همه جای دنیا توسط پژوهشگران و دانشجویان استفاده می شود، می پردازیم.

تفاوتهای نرم افزار های تحلیل داده های کمی و کیفی

نرم افزار های تحلیل داده های کیفی متفاوت از نرم افزار های کمی مانند ,SAS, SPSS, MATLA و… هستند و اصول و قواعد یکسانی پیروی نمی کنند.زمانی که داده های خام وارد یک نرم افزار تحلیل داده های کمی می شوند.تمامی فرایند تحلیل، تعرف شده و بر اساس اصول و قواعد ریاضی و آماری و به عبارت دیگر از پیش تعیین شده صورت می پذیرد.نرم افزار های تحلیل داده های کیفی فرایند تحلیل را پس از ورود اطلاعات توسط محقق منحصرا خودشان انجام نمی دهند. این نرم افزار ها می توانند بطور سیستماتیک و منطقی به جستجو و سازماندهی داده ها و اطلاعات بپردازند و بر اساس الگوریتم های موجود تنها به برجسته نمودن برخی اطلاعات مبادرت(با پتانسیل و اهمیت بیشتر) نمایند. ماکسول بیان می کند که پژوهش کیفی بیشتر بر کلمات تاکید دارد تا اعداد.

نرم افزار های کیفی تمام پروسه تحقیق را به صورت الکترونیکی در اختیار پژوهشگر قرار می دهد به عبارت دیگر نرم افزار های تحلیل کیفی به صورت بالقوه باعث تسهیل انجام کلیت پژوهش از سوی محقق میشود درحالی که نرم افزار های تحلیل کمی، داده های وارد شده را طی فرایند کاملا تعریف شدخ به نتایج نهایی مبدل می سازد.

تفاوت‌های بین تحقیق کمی و کیفی:

کمیکیفی
آزمون فرضیاتی که محقق با آنها شروع به تحقیق می‌کند.تسخیر و کشف معنای داده‌ها هنگامی که محقق در آنها غوطه‌ ور شده است.
مفاهیم به شکل متغیرهای متمایز و مشخص از همدیگرند.مفاهیم به صورت تم‌ها، مضامین و مشترکات با معنا هستند.
سنجه‌ها به صور منظم قبل از گردآوری داده‌ها ساخته و استاندارد می‌شوند.سنجه‌ها در حالت کلی ساخته می‌شوند و غالباً نسبت به محیط تحقیق خاص ویژه هستند.
داده‌ها به شکل اعداد و برگرفته از سنجش و اندازه‌گیری دقیق هستند.داده‌ها به شکل کلمات و برگرفته از اسناد، مشاهدات ودست نوشته‌ها هستند.
نظریه اساساً علی و قیاسی است.نظریه می‌تواند علی و غیر علی باشد که غالباً استقرائی است.
فرآیندهای تحقیق استاندارد است و تکرار آن مسلم فرض می‌شود.فرایندهای تحقیق خاص هستند و تکرار آن بسیار نادر است.
تحلیل با به کارگیری آمارها، جداول یا نمودارها انجام می‌شود و این موارد با فرضیات مرتبط می‌شود.تحلیل با استنباط تم ها با مشترکات با معنا و گرفته از شواهد به سازماندهی آنها برای ارایه یک تصویر منسجم و با معنا از واقعیت ادامه می‌یابد.

نرم افزار اطلس AtlasTi

از نرم افزار اطلس تی جهت کار با داده ها در نظریه مبنایی استفاده می شود. ابزاری در جهت توسعه نرم افزاری علم است، که به روش هایی خلاقانه، منعطف و در عین حال سیستمیک؛ ابزارهایی را، برای مدیریت، استخراج، مقایسه، کشف، و بازسازی دوباره بخش های معنی دار انبوه داده ها، ارائه می کند.

این نرم افزار مجموعه ای است از تعداد ۱۰۶۷ دیاگرام فازی فلزی دوتایی و ۳۰۰ دیاگرام فازی سه تایی که از کتاب ASM Metals Handbook Vol. 3 تهیه شده است و امکانات استخراج داده از دیاگرام های فازی و محاسبات درصد جرمی و حجمی فازها ،محاسبه ضریب توزیع در سیستم های انجماد دوتایی در آن موجود است. بعلاوه می توان داده های نرم افزار را به صفحه گسترده Excel نیز export کرد.

اصول اصلی فلسفه Atlas-ti عبارتند از؛ تجسمVisualization، یکپارچه سازی Integration، قلاب اندازیSerendipity و اکتشاف Exploration، که با نام اختصاری (VISE ) ذکر می شوند . این نرم افزار ابزارهای متنوعی را، برای ایفای وظایف مربوط به نوعی رویکرد نظاممند به داده های بی ساخت، ارائه می کند. برای مثال: داده هایی که نمی توانند بطورکاملاً معنادار توسط رویکردهای آماری و رسمی تحلیل شوند.

Atlas-ti محیط کاری قدرتمندی برای تجزیه و تحلیل های کیفی بخصوص گروه های بزرگی از داده های متنی، گرافیکی، صوتی و ویدویی است. تاکید آن بجای تحلیل های کمی بر تحلیل های کیفی است. یعنی تعیین عناصری که داده های اولیه را شامل شده وتفسیر معنی آنها. در ضمن تجزیه تحلیل کیفی، Atlas-ti به کشف پدیده های پیچیده در پشت داده های بی ساخت کمک می کند.

محاسباتی که توسط این محصول انجام می­ شود:

۱- محاسبات قانون اهرم را در ناحیه دو فازی مشخص انجام داد.

۲- محاسبه درصد وزنی و حجمی فازهاو چگالی نظری فازهاورسم آن.

۳- همچنین چگالی و درصدحجمی فازها رامی توان بدست آوردو تمام داده ها به صورت لیست به نرم افزار Excelصادر نمود.

۴- بوسیله داده برداری و انجام محاسبه،تغییرات چگالی آلیاژ بر حسب ترکیب شیمیایی آن بدست می آید.

۵- این نرم افزارابزارهای کارآمدی را بوسیله رابط گرافیکی مناسب و به آسانی در اختیار می گذارد.

۶- با استفاده از داده برداری از خطوط solidus و Liquidus می توان مقدار میانگین ضریب توزیع را در یک بازه دمایی مشخص در یک سیستم دوتایی محاسبه کرد.

۷- رسم تغییرات ضریب توزیع نسبت به دمابرای هر سیستم دوتایی دلخواه که توسط درون یابی و میانگین گیری می توان مقدار آن را در یک بازه خاص مشخص کرد.

ان ویوو NVivo

این نرم‌افزار جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌های کیفی به کار می‌رود. درواقع نرم‌افزار NVivo برای محققین کیفی طراحی‌شده که کارشان مبتنی بر متون بسیار غنی یا اطلاعات چندرسانه‌ای است که سطوح عمیق تجزیه‌وتحلیل در حجم کوچک یا بزرگی از داده‌ها را می‌طلبد.

طبقه‌بندی، مرتب کردن و ساماندهی اطلاعات، بررسی رابطه داده‌ها و راهنمایی تجزیه‌وتحلیل آن‌ها را می‌توان از امکانات این نرم‌افزار به‌حساب آورد. علاوه بر این به محقق اجازه می‌دهد که تئوری‌های پژوهش خود را بیازماید و روند داده‌ها را شناسایی کند.

NVivo داده‌ها در قالب‌های مختلفی ازجمله فایل های صوتی، فیلم‌ها، تصاویر دیجیتالی، Word، PDF، excel، متن‌های غنی، ساده، وب‌سایت و داده‌های رسانه‌های اجتماعی (فیس بوک، تویتر، یوتیوب) را پشتیبانی می‌کند. می‌توان داده‌ها را از برنامه‌های کاربردی نظیر word، Excel، Spss Statistics، Surveymonkey ، EndNote، OneNote و Evernote وارد کرد.

مکس کیو دی ای MAXQDA

نرم‌افزار MAXQDA (Qualitative Data Analysis) نرم‌افزاری حرفه ای برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های گردآوری شده توسط روش های کیفی و ترکیبی است. این نرم‌افزار محدود به یک رویکرد پژوهشی یا روشی نیست. درتحلیل داده‌های بدست آمده از مصاحبه، گروه های متمرکز، تحلیل گفت و گو، گفتمان و ژانر، تحلیل روایت و تمام فعالیت هایی که به نوعی با متن سروکار دارند می‌توان از این برنامه استفاده کرد. سازماندهی، ارزیابی، کدگذاری، حاشیه نویسی و تفسیر انواع داده‌ها، دستیابی آسان به گزارشات و تصاویر و اتصال و اشتراک گذاری با پژوهشگران دیگر ازجمله قابلیت های این نرم‌افزار است.

برگرفته از : ایران مشاور

تفاوت بین نرم افزار های تحلیل کیفی (Maxqda، Nvivo، Atlasti)

پاسخ دهید

برای بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران تحلیل های کیفی این سوال مطرح می شود که : این است که نرم افزار های مشهور تحلیل کیفی مثل Maxqda، Nvivo، Atlasti اساسا چه شباهت ها و تفاوت هایی با یکدیگر دارند. در جدول های زیر جدیدترین نسخه ی این نرم افزار ها با یکدیگر مقایسه شده اند.

برگرفته از آکادمی تحلیل ایران

دسترسی به کامل ترین پکیج آموزش کاربردی نرم افزار انویو Nvivo در ایران

کامل ترین پکیج آموزش انویو Nvivo
کامل ترین پکیج آموزش انویو Nvivo
تحلیل داده های آماری

نرمال بودن داده های و روش های بررسی نرمالیتی

پاسخ دهید

نرمال بودن داده های و روش های بررسی نرمالیتی

یکی از مسائل مهم در تحلیل آماری داده‌ها، انتخاب بین روش‌های پارامتری یا ناپارامتری به منظور انجام محاسبات و استنباط آماری است. هر چند روش‌های ناپارامتری ساده‌تر هستند ولی استفاده از آن‌ها در اکثر مواقع باعث می‌شود که نتایج تحلیل‌ها توان کمتری نسبت به روش‌های مشابه پارامتری داشته باشد. بنابراین اگر بتوانیم با آزمون نرمال بودن داده (Normality Test)، توزیع آن‌ها را گاوسی یا نرمال فرض کنیم، بهتر است که از روش‌های پارامتری استفاده کنیم.

در روشهای آمار پارامتری فرض بر این است که داده‌ها دارای توزیع شناخته شده و معینی هستند. در بیشتر موارد در آمار کلاسیک این توزیع برای داده‌ها، توزیع، گاوسی یا نرمال در نظر گرفته می‌شود. ولی اگر توزیع این داده‌ها گاوسی یا نرمال نباشد، پیش‌فرض‌های مربوط به آزمون‌ها و تحلیل‌های آمار پارامتری (Parametric Methods) و کلاسیک نقض شده و باید از روش‌های آماری غیرپارامتری یا ناپارامتری (Non Parametric Methods) استفاده کرد. البته ممکن است با کمی ساده‌گیری (بخصوص اگر عدم تقارن یا چولگی زیاد نباشد) فرض کنیم که داده‌ها دارای توزیع نرمال هستند تا از روش‌های پارامتری که بخصوص در آزمون‌های آماری از «توان آزمون» (Power Test) بیشتری برخوردارند، استفاده کنیم. گاهی نیز می‌توان با استفاده از رابطه یا تبدیلاتی، داده‌های غیرنرمال را به نرمال تغییر شکل داد و براساس آن‌ها استنباط و روش‌های پارامتری را به کار گرفت.

فرض نرمال بودن

بخش عمده‌ای از تحلیل‌های آماری مربوط به متغیرهای تصادفی و جوامع با توزیع نرمال است. اما اگر داده‌ها دارای توزیع نرمال نبوده ولی شما از روش‌های پارامتری برمبنای توزیع نرمال استفاده کنید، ممکن است این یافته‌های شما در طرح تحقیقاتی‌ و تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها، گمراه کننده یا اشتباه باشد. در نتیجه انجام آزمون نرمال بودن یا تایید فرض نرمال بودن داده‌ها یک نکته کلیدی در تصمیم‌گیری برای انتخاب روش‌ برای استنباط آماری برمبنای نمونه‌های تصادفی است.

قبل از آنکه در مورد آزمون نرمال بودن داده (Normality Test) صحبت به میان آوریم، بهتر است خصوصیات داده‌هایی با توزیع نرمال را مرور کنیم.

در توزیع نرمال، منحنی مربوط به توزیع یا نحوه تقسیم احتمال برای نواحی مختلفی از داده‌ها به شکل یک زنگ بزرگ (زنگی شکل یا Bell Curve) است. قله این منحنی، میانگین، میانه و نما را مشخص می‌کند. از طرفی کاملا دیده می‌شود که این منحنی نسبت به نقطه مرکزی یعنی همان میانگین (یا میانه یا نما) متقارن است. همینطور پراکندگی حول میانگین نیز با انحراف معیار یا پارامتر دوم توزیع نرمال متناسب است.

از طرفی احتمال اینکه داده‌ای در بازه یک انحراف استاندارد از میانگین فاصله داشته باشد حدود 68 درصد است. همچنین احتمال اینکه در بازه ۲ انحراف استاندارد از میانگین داده‌ای مشاهده شود، تقریبا 95 درصد است. همین احتمال برای فاصله ۳ انحراف استاندارد تقریبا همه مقادیر را پوشش داده و حدود 99.7 درصد احتمال دارد که داده‌ای در این فاصله مشاهده شود. به این ترتیب مشخص است که احتمال اینکه داده‌ای بیشتر از سه انحراف استاندارد از میانگین فاصله داشته باشد بسیار ناچیز و تقریبا برابر با صفر خواهد بود.

برای آزمون نرمال بودن داده (Normality Test) از دو روش مختلف می‌توان استفاده کرد که در این نوشتار به آن‌ها اشاره خواهیم کرد.

    روش‌های تصویری (Graphical Methods): بوسیله ترسیم چندک‌ها یا مقدار احتمالات تجمعی برای هر نقطه از داده‌ها و مقایسه آن با توزیع نرمال، می‌توان به هم‌توزیعی جامعه آماری با توزیع نرمال پی‌برد.

    روش‌های آزمون فرض (Statistical Testing): در این گونه روش‌ها توسط آماره آزمون و فرضیه‌های آماری و به کمک نمونه تصادفی نسبت به رد یا تایید فرض صفر که همان نرمال بودن جامعه آماری است، رای می‌دهیم. واضح است که در این روش، ملاک اصلی ما مقدار احتمال (P-value) یا آماره آزمون و مقایسه آن با مقدار بحرانی آزمون است که توسط نمونه تصادفی حاصل شده.

روش هاي بررسی نرماليتي داده ها و متغیرها

11 روش برای بررسی نرمالیتی به دو گروه اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از روشهای توصیفی و روشهای استنباطی (آزمون های آماری). این روشها به قرار زیر هستند:

روشهاي توصيفي

    نمودار هيستوگرام

    P-P پلات

    Q-Q پلات

    باکس پلات

    نمودار ساقه و برگ

آزمون هاي آماري براي بررسي نرماليتي

    آزمون شاپيرو ويلک در SPSS

    آزمون کلموگروف اسميرنوف در SPSS

    استفاده از آماره هاي چولگي و کشيدگي در SPSS

    آزمون آندرسون دارلينگ (Anderson-Darling test) در Minitab

    آزمون رايان جوينر (ryan joiner) در Minitab

    آزمون جارک برا (Jarque-Bera) در EViews

روش‎ تحقیق کیو (Q) چیست؟

پاسخ دهید

روش‎ تحقیق کیو (Q) چیست؟

روش تحقیق کیو Q-methodology یک مطالعه سیستماتیک پیرامون ذهنیت و دیدگاه افراد موردمطالعه می‌باشد. در این روش‌شناسی کوشش می‌شود تا دیدگاه‌های متفاوت افراد پیرامون مقوله مورد بررسی شناسایی  رتبه‌بندی شود. به هین خاطر این روش گاهی مرتب‌سازی کیو Q-sort نیز گفته می‌شود. روش‌شناسی کیو، فنی است که پژوهشگر را قادر می‌سازد تا اولا ادراکات و عقاید فردی را شناسایی و طبقه‌بندی کند و ثانیاّ به دسته‌بندی گروه‌های افراد بر اساس ادراکاتشان بپردازد. در واقع  با کمک و استفاده از این روش‌شناسی پژوهشگر قادر خواهد بود تا با استفاده از مراحل تعریف شده در آن، نهایتا ذهنیت افراد و الگوهای تفکری آنان را نسبت به موضوعات مختلف آشکار نماید.

معمولاً روش کیو را پیوند بین روش تحقیق کیفی و کمی می­‌دانند زیرا از یک سو، انتخاب مشارکت‌­کنندگان از طریق روش­‌های نمونه­ گیری احتمالی صورت نمی­‌گیرد بلکه نمونه افراد به طور هدفمند و با اندازه‌‌ای کوچک انتخاب می­‌شود که آن را به روش کیفی نزدیک می‌­سازد و از سوی دیگر، یافته ­ها از طریق تحلیل عاملی و به صورت کاملاً کمی به دست می‌­آیند. همچنین به دلیل شیوه گردآوری داده­‌ها(مرتب سازی)، عمیق­تر می­توان از ذهنیت مشارکت کنندگان آگاه شد. تفاوت اصلی روش کیو با دیگر انواع تحقیق در علوم اجتماعی در این است که در روش­‌شناسی کیو، به جای متغیرها افراد تحلیل می­‌شوند. در این مقاله به تاریخچه، تعاریف، مفاهیم و الگوریتم اجرایی روش تحقیق کیو پرداخته می‌شود.

تاریخچه و پیدایش روش شناسی کیو

خاستگاه روش شناسی کیو را باید در منظری سازه­‌گرا (constructive) جستجو کرد. روش شناسی کیو با پذیرش این امر که انسان­‌ها براساس تصاویری که از واقعیت دارند عمل می­کنند نه براساس خود واقعیت، سازه­گرایی معرفت شناسانه را برگزید. این نوع نگاه، به رویکرد شناختی نزدیک است؛ رویکردی که معتقد است رفتارها باید از طریق پردازش اطلاعاتی برگرفته از محرک­ ها بررسی شود نه خود محرک­‌ها. روش‎ شناسی کیو (روش Q) با تاسیس مرکز تحقیقات استیفنسون در دانشگاه میسوری در سال ۱۹۸۵ و انجمن بین‎المللی مطالعات علمی ذهنیت در سال ۱۹۸۹ که ماموریت خود را گسترش این روش‎شناسی قرار داده‎اند رشد بیشتری یافت.

روش‌شناسی کیو را ویلیام استیفنسون در دهه‌ ۱۹۳۰ میلادی ابداع کرد. او به منظور پاسخگویی به این پرسش که «چه چیزهایی اشخاص را منحصر به فرد می‌سازد؟» به این ابداع دست زد. استیفنسون به جای شناخت چیزهای مشترکی که جمعیت بزرگی از اشخاص دارا هستند، با طرح این پرسش به دنبال درک فردیت آنها بود. احتمالاً تاکنون کنجکاو شده اید که دلیل نامگذاری این روش‌شناسی به «کیو» چیست. در واقع، اولین بار در سال ۱۹۳۵، سر گاتفری اچ تامسون انگلیسی که یک متخصص تحلیل عاملی بود، از حرف q برای نمایش «همبستگی افراد» استفاده کرد تا آن را از حرف r که همبستگی بین متغیرها یا را نشان می‌داد، متمایز سازد. به این ترتیب، استیفنسون نیز از حرف Q برای نامگذاری روش‌شناسی خود استفاده کرد زیرا این روش‌شناسی به شناخت ذهنیت‌ها می‌پرداخت و همبستگی بین افراد و نه صفات در آن نقش اساسی داشت.

تعریف روش تحقیق کیو

روش ‎شناسی کیو (Q) نوعی روش تحقیق است که در روانشناسی و دیگر علوم اجتماعی برای مطالعه نظام‌ مند ذهنیت افراد، یا به بیان دقیق‌ تر، دیدگاه‌ ها، نظریه‌ ها، عقاید و باورها و نگرش آن ‎ها به‎ کار می‌رود. از آنجا که روش‌ شناسی کیو (روش Q) شناسایی الگوهای فکری حاکم بر تصمیمات فردی را تسهیل می‌ کند، تصمیم‌ گیران را در مرکز تحلیل قرار می‌ دهد. پیش ‎فرض مهم کیو این است که ذهنیت قابل انتقال است، زیرا فقط زمانی می‌توان آن را همانند هر رفتار دیگری به‎طور نظام‌ مند تحلیل کرد که انتقال یابد و به‌طور مؤثر نشان داده شود. از این ذهنیت‌ ها برای ساختن گونه‌هایی از دیدگاه‌ های مختلف استفاده می‌کند. بنابرین روش کیو، فنی است که پژوهشگر را قادر می سازد تا اولاً ادراکات را شناسایی و طبقه بندی نموده و ثانیاً به دسته بندی گروه‌های افراد براساس ادراکاتشان بپردازد.

این روش برای مشحص نمودن مجموعه ای از اندیشه‌های فلسفی، روانشناختی، علوم سیاسی و ارتباطات که به پژوهش در مورد فرد معطوف است، ابداع شده است. با بهره گیری از روش کیو، می توان اطلاعات مورد نیاز را از مسئولان و نخبگان جامعه بدست آورد. به عبارت دیگر پژوهشگر با استفاده از این روش می خواهد برای عاملها، معنا و تفسیری بیاورد که ذهنیت افراد را شناسایی و اطلاعات مبهم و پنهانی که در ورای این اطلاعات آشکار نهفته است را کشف نماید. روش کیو ضمن برخورداری از ویژگ یهای روش کیفی، از رویکرد کمی نیز برخوردار است و از آمار بیشترین بهره را می برد؛ زیرا از رو شهای آماری مانند روش تحلیل عاملی برای دسته بندی مولفه های اصلی کمک می گیرد.

مراحل روش تحقیق کیو

روش کیو از پنج گام تشکیل شده است.

مراحل روش تحقیق کیو

در گام نخست با مطالعات کتابخانه‌­ای، ادبیات تحقیق و پیشینه پژوهش بررسی شده و پیش زمینه انجام فازهای بعدی فراهم می­آید. محقق با انجام فاز اول نسبت به موضوع شناخت عمیقی می­یابد.

در گام دو  با استفاده از مصاحبه و بررسی اسناد و مدارک، اطلاعات تکمیلی در خصوص مسائل مرتبط با تحقیق بدست می­‌آید. نتایج گام نخست و دوم فضای گفتمان را تشکیل می­‌دهد.

در گام سه باید با ارزیابی و جمع‌­بندی محتویات فضای گفتمان به آن سرو سامان داده و نمونه­‌ای از عبارات را به عنوان نمونه کیو از میان آنها انتخاب کرد. مککئون و توماس تعدادی بین ۳۰ تا ۱۰۰ عبارت را برای نمونه کیو پیشنهاد کرده­‌اند، ولی معمولاً تعدادی بین ۵۰ تا ۷۰ عبارت انتخاب می­‌شود. دانر معتقد است تعداد مناسب عبارت برای آنکه یافته­‌ها دارای اعتبار آماری باشند، بین ۲۰ تا ۶۰ عبارت است.

در گام چهار مشارکت­‌کنندگان به مرتب سازی و دسته­‌بندی کارت­‌های دسته کیو (Q deck) خواهند پرداخت. در حقیقت، این فاز، مرحله گردآوری داده‌­ها اسست.

در گام پنج به تحلیل داده­‌های گردآوری شده با روش تحلیل عاملی کیو و تفسیر عامل­‌های استخراج شده پرداخته می­‌شود. لازم به ذکر است، در مطالعات کمی، جامعه‌­ای وجود دارد که نتایج مطالعه در آن سطح به کار می­‌روند و دارای نمونه‌­ای است که با روش تصادفی انتخاب می­شود و عموماً نمونه معرف آن جامعه است. روش کیو فاقد چنین جامعه و نمونه‌­ای است و معمولاً پژهشگر، نمونه افراد را از میان کسانی انتخاب می­‌کند که آیا ارتباط خاصی با موضوع تحقیق دارند و یا دارای عقاید ویژه‌­ای هستند.

خلاصه و جمع‌بندی

 از آنجا که روش‌شناسی کیو روش‌های کیفی را با دقت آماری روش‌های کمی ترکیب می‌کند، کاربرد فراوانی در کاوش گفتمان‌های اجتماعی تکوین‎یافته در الگوهای ذهنی و نگرش‌ها داشته است. از روش Q به‌ عنوان پلی بین تحقیق کیفی و کمی یاد شده است که همچون روش‎شناسی کمی سطح بالای دقت ریاضی را دارد و اندازه‌گیری مستقیم را میسر می‌سازد. همچنین مولفه تشریحی قابل مقایسه با روش‎شناسی کیفی را دارد. این روش به‌منظور: استنباط اندیشه‌ها و احساسات مؤثر درونی و اندازه‌گیری مستقیم پاسخ طراحی شده است. این روش راجع به یک شخص نیست، بلکه از یک شخص است.

نقطه قوت اصلی این روش را در پیوند نزدیک آن با نظریه می‎دانند. به این معنا که اگر یک نظریه یا جنبه‌هایی از یک نظریه به‌صورت مقوله‌هایی قابل توصیف باشد و اگر بتوان ماده‌هایی تولید کرد که بیانگر آن مقوله‌ها باشند، در این صورت کیو یک رویکرد قوی برای آزمودن نظریه است. روش‎شناسی کیو در بررسی مسایل مربوط به تصمیمات و خط‎مشی‎گذاری‎های عمومی از دقت بالایی برخوردار است که این امر برای سایر روش‎های پژوهش میسر نیست. روش­های رایج برای بررسی پایایی مانند آزمون – آزمون مجدد برای محاسبه ضریب پایایی مرتب سازی کوی قابل اجرا است. همچنین اگر بتوان عبارات را به دو دسته به نسبت مشابه تقسیم کرد، روش دونیمه کردن نیز برای بررسی پایایی امکان­پذیر است. شیوه دیگر به­ کارگیری یک دسته کارت برای دو نمونه افراد مشابه یا به­ کارگیری دو دسته کارت مشابه برای یک نمونه افراد است.

برگرفته از پارس مدیر

اندازه اثر چیست؟ Effect Size

پاسخ دهید

در آزمون فرض آماری، معنی‌داری (Statistical Significance) به طور خلاصه، احتمال مشاهده نمونه تصادفی با توجه به صحیح بودن یک فرض آماری است. اگر این احتمال ضعیف باشد، به نظر می‌رسد که فرض مورد نظر در آزمون، صحیح نخواهد بود. البته این موضوع را هم باید در نظر گرفت که هدف از انجام آزمون فرض، نشان دادن مطابقت (یا عدم مطابقت) داده‌ها با توجه به فرضیه‌های آماری است. اندازه اثر میزان این انطباق را به صورت یک مقدار عددی نشان می‌دهد که درک آن نیز به سادگی صورت می‌گیرد. پس اندازه اثر یک مقدار عددی است که تفاوت بین داده‌ها و فرضیه آماری را مشخص و تعیین می‌کند.

هنگام تفسیر یا محاسبه اندازه اثر باید به نکات زیر نیز توجه داشت:

  1. اندازه اثر ابزاری برای تعیین اثرات درون و بین آزمودنی‌ها (Within and between Subjects) است.
  2. برای محاسبه توان (1−β

·  ) در آزمون‌های آماری احتیاج به محاسبه اندازه اثر داریم. این مقدار به واسطه محاسبه احتمال رد یک فرضیه برحسب فرض مقابل تعیین می‌شود.

·  اندازه اثر برای تعین حجم نمونه موثر است. به این ترتیب به کمک آن توان آزمون‌ها را می‌توان افزایش داد. البته مشخص است که هر چه تعداد نمونه‌ها بیشتر باشد، توان آزمون نیز افزایش خواهد یافت.

بسیاری از نرم‌افزارهای محاسبات آماری، قادر هستند برای بعضی از آزمون‌های آماری، اندازه اثر را محاسبه و طبق جدول شماره ۱، گزارش دهند. کران‌ و میزان‌های با اهمیت بودن مقدار اندازه اثر برای هر یک از آزمون‌ها نیز در این جدول دیده می‌شود.

جدول ۱: کران‌های اندازه‌های اثر مختلف در آزمون و تحلیل‌های آماری مختلف

ردیفنام تحلیلشرحنام اندازه اثراثر ضعیفاثر متوسطاثر زیاد
۱Chi-Square Independence Testتحلیل کای ۲ و آزمون استقلالCohen’s W0.10.30.5
۲Chi-Square Independence Testتحلیل کای ۲ و آزمون استقلالContingency Coefficient0.10.290.45
۳Chi-Square Independence Testتحلیل کای ۲ و آزمون استقلالCramér’s V–––
4Chi-Square Goodness-of-Fit Testآزمون کای ۲ برای برازش توزیعCohen’s W0.10.30.5
5Independent Samples T-Testآزمون نمونه‌ای تیCohen’s D0.20.50.8
6Independent Samples T-Testآزمون نمونه‌ای تیRpb – Point-Biserial Correlation0.10.240.37
7Paired Samples T-Testآزمون نمونه‌ای تی روجیCohen’s D0.20.50.8
8One-Sample T-Testآزمون نمونه‌ای تی تکیCohen’s D0.20.50.8
9Pearson Correlationضریب همبستگی پیرسونR – Correlation0.10.30.5
10ANOVAتحلیل واریانسω² – Omega Squared0.010.060.14
11ANOVAتحلیل واریانسη² – (Partial) Eta Squared0.010.060.14
12ANOVAتحلیل واریانسCohen’s F0.10.250.4
13Linear Regression – Entire Modelمدل کامل رگرسیون خطیModel R² – R Squared0.020.130.26
14Linear Regression – Entire Modelمدل کامل رگرسیون خطیModel F² – F Squared0.020.150.35
15Linear Regression – Individual Predictorبرای هر متغیر در مدل رگرسیون خطیPredictor R²sp – Squared Semipartial (“Part”) Correlation0.020.130.26
16Linear Regression – Individual Predictorبرای هر متغیر در مدل رگرسیون خطیPredictor F² – F Squared0.020.150.35

برگرفته از فرادرس

گراندد تئوری(نظریه زمینه ای)
Grounded theory

پاسخ دهید

تعاریف: گراندد تئوری یک روش پژوهشی استقرایی و اکتشافی است که به پژوهشگران در حوزه های موضوعی گوناگون امکان می دهد تا به جای اتکا به تئوری های موجود، خود به تدوین تئوری اقدام کند. این تئوری به شکل نظام مند و بر اساس داده های واقعی تدوین می شود. این روش در مواردی کاربرد دارد که دانش ما در آن زمینه ها محدود است.

گلَزر و استراوس[1] در سال 1967 برای اولین بار این راهبرد اجرایی پژوهش کیفی را در کتاب خود مطرح کردند:
«موضوع اصلی کتاب ما، کشف تئوری بر اساس گردآوری نظام مند داده در پژوهش های علوم اجتماعی است. هر فصل این کتاب بر مراحلی می پردازد که ما در فرایند تولید تئوری پشت سر گذاشته ایم. انگیزه اصلی از معرفی این تئوری رسیدن به مرحله ای از شناخت در مورد موضوع مورد مطالعه است که ما را قادر می سازد نظریه ای را که ساخته ایم بر اساس داده های واقعی استحکام بخشیم.»
استراوس و کوربین در سال 1994 در یک تعریف مشابه گراندد تئوری را این گونه تبیین کرده اند:
گراندد تئوری(نظریه زمینه ای) یک روش پژوهش عمومی برای تولید تئوری است. منظور از نظریه زمینه ای، نظریه برگرفته از داده هایی است که در طی فرایند پژوهش به صورت نظام مند گردآوری و تحلیل شده اند. در این راهبرد، گردآوری و تحلیل داده ها و نظریه ای که در نهایت از داده ها استنتاج می شود، در ارتباط نزدیک با یکدیگر قرار دارند. پژوهشگر به جای این که مطالعه خود را با نظریه از پیش تصور شده ای آغاز کند، کار را با یک حوزه مطالعاتی خاص شروع کرده، اجازه می دهد که نظریه از دل داده ها پدیدار شود.نظریه بر گرفته از داده ها نسبت به نظریه ای که حاصل جمع آمدن یک سلسله مفاهیم بر اساس تجربه یا تاملات صرف است، با احتمال بیشتری می تواند نمایانگر واقعیت باشد و از آن جا که نظریه های زمینه ای از داده ها استنتاج می شوند، می توانند با ایجاد بصیرت و ادراک عمیق تر، رهنمود مطمئنی برای عمل باشند.
تعریف منصوریان از گراندد تئوری در سال 1386 به شرح زیر است:
گراندد تئوری در ساده ترین شکل ممکن عبارت است از فرایند ساخت یک نظریه مدون از طریق گردآوری سازمان یافته داده و تحلیل استقرایی داده ها برای پاسخگویی بر پرسش های نوین آن دسته از پژوهش های کیفی که فاقد مبانی نظری کافی در زمینه موضوع مورد مطالعه هستند.
پاول می گوید: نظریه زمینه ای، روشی است که نظریه ها، مفاهیم، فرضیه ها و قضایا را به جای استنتاج از پیش فرض های قبلی، سایر پژوهش ها یا چارچوب های نظری موجود، به طور مستقیم از داده ها کشف می کند. زمانی که گردآوری و تحلیل داده ها متوقف شد، نظریه حاصل ، درک عمیقی در ارتباط با موجودیت های مورد مطالعه فراهم می کند. این کار، نظریه را به عنوان یک فرایند، مورد تاکید قرار می دهد، یعنی به جای یک فراورده تکمیل شده، آن را موجودیتی پیوسته در حال تکوین تلقی می کند. قابلیت تعمیم در این جا عامل موثری نیست. زیرا هدف ، درک پدیده است نه کنترل آن و منظور ادراک شرایط در یک محیط خاص و به همان شکل موجود است، نه پیش بینی آن چه که ممکن است در محیط های مشابه اتفاق بیفتد و تحقیق بر آن است که چرایی رفتارهای افراد را درک کند.

5 ویژگی نظریه هایی که از طریق گراندد تئوری تولید می شوند:
1. پژوهشگر را قادر به توضیح و تشریح موضوع مورد مطالعه سازد و امکان پیشگویی در مورد رخدادهای ممکن در زمینه تحقیق را فراهم سازد.
2. در پیشرفت مبانی نظری موضوع مورد مطالعه مؤثر باشد و در آن مشارکت کند.
3. علاوه بر مبانی نظری در زمینه های علمی موضوع مورد مطالعه نیز کاربرد داشته باشد.
4. رویکرد تازه ای برای نگرش به موضوع  مورد مطالعه فراهم آورده و پژوهشگر به مرحله ای از شناخت نسبت به داده برساند که بتواند به داده گردآوری شده معنا و مفهوم ببخشد.
5. پژوهش های آتی در زمینه مورد نظر
شباهت ها و تفاوت های نظریه زمینه ای با دیگر روش ها
مطالعاتی که با راهبرد نظریه زمینه ای انجام می گیرند، با سایر راهبرد های پژوهش کیفی، از برخی جنبه ها دارای مشابهت یا تفاوت هستند.

شباهت ها: نظریه زمینه ای از نظر موارد زیر با سایر راهبرد ها مشابه است:
منابع داده ها در این راهبرد نیز مانند راهبرد های دیگر عبارت از مصاحبه، مشاهدات میدانی و اسناد و مدارکی مانند دفترهای یادداشت و خاطرات و زندگینامه ها و خود – زندگینامه ها، منابع تاریخی، روزنامه ها و سایر رسانه ها از جمله نوارهای ویدیویی است. در نظریه زمینه ای نیز مانند سایر راهبرد ها می توان از داده های کمی و یا ترکیب روش های تحلیل کیفی و کمی استفاده کرد. همچنین پژوهشگرانی که از راهبرد نظریه زمینه ای استفاده می کنند، مانند سایر پژوهشگران کیفی، مسئولیت و نقشی را که در تفسیر داده ها بر عهده دارند، به خوبی می پذیرند و تنها به گزارش و بیان دیدگاه های افراد، گروه ها و سازمان های تحت مطالعه اکتفا نمی کنند، بلکه مسئولیت تفسیر دیده ها، شنیده ها و خوانده های خود را نیز بر عهده می گیرند.
تفاوت: تفاوت اساسی میان راهبرد نظریه زمینه ای با سایر راهبرد های پژوهش کیفی تاکید این راهبرد بر تکوین نظریه است. پژوهشگران می توانند در اجرای نظریه زمینه ای در جهت تکوین نظریه قایم به ذات[2]است که به دلیل همین زمینه ای بودن و تکوین آن از طریق میان کنش با داده های گردآوری شده در یک موقعیت مشخص،متفاوت از نظریه های عمومی تر قیاسی است.

چگونگی اجرای گراندد تئوری:
1.     تئوری پرسش های پژوهش
2.     گردآوری داده ها همراه با تحلیل تا جایی که به مرحله اشباع می رسیم.
3.      کدگذاری داده ها در سه مرحله (یافتن مفاهیم در داده ها)
کدگذاری آزاد
کدگذاری محوری
کدگذاری انتخابی(گزینشی)
(تحلیل داده هایی که به منظور تکوین نظریه زمینه ای گردآوری می شوند، با استفاده از رمزگذاری نظری[3] انجام می گیرد. در این شیوه، ابتدا رمزهای مناسب به بخش های مختلف داده ها اختصاص داده می شود و این مرزها در قالب مقوله ها دسته بندی می شوند که این فرایند، رمزگذاری آزاد[4]نامیده می شود، سپس پژوهشگر با اندیشیدن در مورد ابعاد متفاوت این مقوله ها و یافتن پیوندهای میان آن ها به رمزگذاری محوری[5]اقدام می کند.
لازم به ذکر است که در جریان این رمزگذاری ها، پژوهشگر با استفاده از نمونه گیری نظری[6] و با توجه به مفاهیم پدیدار شده از دل داده ها، به گردآوری داده ها در مورد افراد، رخدادها و موقعیت های مختلفی می پردازد که تصویر غنی تری از مفاهیم و مقوله های حاصل، فراهم خواهند کرد. سرانجام، با رمزگذاری گزینشی[7] مقوله ها پالایش می شوند و با طی این فرایند ها در نهایت، چارچوبی نظری پدیدار می شود.)
4.                  یادداشت برداری
5.                  نگارش و تدوین تئوری[8]
آخرین وظیفه گراندد تئوریست این است که آنچه او از این تصویر می بیند را برای سایر افراد به تصویر بکشد.
به کمک تئوری ساخته شده می توان فرضیه هایی تدوین کرد که پژوهش های بعدی به آزمون آنها بپردازد.
هرچند که مایه گرفتن مفاهیم از داده ها، مشخصه اصلی راهبرد نظریه زمینه ای است، خلاقیت پژوهشگر نیز در این راهبرد، جزیی اساسی محسوب می شود. تحلیل ، عبارت از میان کنش مابین پژوهشگر و داده هاست که این خود، آمیزه ای از دانش و هنر محسوب می شود. حفظ دقت و اعتبار در یک حد معین و مایه گرفتن تحلیل از داده ها، متکی به دانش تحلیل است و توانایی پژوهشگر در مورد نامگذاری مناسب مقوله ها، پرسیدن سؤالات برانگیزنده، مقایسه و استنتاج طرحی نو، یکپارچه و واقع بینانه از انبوه داده های خام و سازمان نیافته، خلاقیت وی را متجلی می کند.

مثالی از پژوهش های نظریه زمینه ای:
مدرسان دروس زمین شناسی برای تفهیم فرایندها و مفاهیم علمی مربوط به حوزه زمین شناسی از منابع اطلاعاتی متنوعی استفاده می کنند، نیازهای اطلاعاتی و رفتار اطلاع یابی این گروه از مدرسان طی یک پژوهش کیفی و با استفاده از راهبرد نظریه زمینه ای ، توسط وارد مورد مطالعه قرار گرفت.نمونه ای هدفمند به تعداد هفت نفر از مدرسان زمین شناسی شاغل در چهار دانشگاه انتخاب شدند و برای گردآوری داده ها از روش های مختلفی مانند مصاحبه نیمه طراحی شده، مرور اسناد و مدارک و مشاهده در کلاس های درس استفاده شد.
تحلیل داده ها از طریق رمزگذاری، مقوله بندی و تفسیر الگوها و روابط انجام گرفت. در جریان اجرای پژوهش، عوامل زمینه ای مربوط نیز شناسایی شد و در نهایت، مدل ساده ای به دست آمد که نشان دهنده نقش اطلاعات در آموزش و تدریس گروه شرکت کنندگان بود.در این بررسی مشخص شد که مدرسان در امر آموزش و تدریس از مجموعه های شخصی خود نیز استفاده می کنند و برای این مدرسان، کمبود وقت و بودجه برای تبدیل منابع چاپی و اسلایدها به تصاویر دیجیتالی یکی از موانع مهم در تدریس و آموزش، محسوب می شود.
یافته های پژوهش برای کتابداران دانشگاهی نیز اشاراتی ضمنی دربرداشت و توجه بیشتر به فراهم آوری رسانه های دیداری و همکاری در رابطه با مجموعه سازی تعاونی از طریق بسته بندی مجدد مجموعه های شخصی مدرسان را، جهت ارتقاء سطح تدریس، مورد تأکید قرار می داد.
ئوری وابسته به زمینه که گاهی نظریه مبنایی یا نظریه برخاسته از داده ها به آن اطلاق می گردد عبارت است از : آنچه به طور استقرایی از مطالعه پدیده ای بدست می اید و نمایانگر آن پدیده است.اخیراً از بین انواع متفاوت روش پژوهش کیفی، در بین اساتید، دانشجویان و پژوهشگران به روش تئوری وابسته به زمینه اقبال بیشتری شده است. با توجه به عدم دانش کافی و تخصص مطلوب در انجام این روش پژوهش ، انجام پژوهش از طریق این روش کمی دشوار می نماید. . . .
به منظور انجام پژوهش در علوم رفتاری و اجتماعی دو رویکرد اصلی وجود دارد: کمی و کیفی. پژوهش کیفی (qualitative research) بر درک عمیق از رفتار انسان و جامعه و دلایلی که در پشت این رفتار وجود دارد، تاکید می کند. پژوهش کیفی به تجارب گزارش شده افراد از طریق تحلیل قوم نگاری ، پژوهش میدانی و مطالعه موردی متکی است. پژوش کمی (quantitative research) بررسی علمی است، شامل روش های تجربی و سایر روشهای نظامندی است که بر کنترل و کمی ساختن شاخص های عملکرد تاکید می کند. اندازه گیری و آمار، پایه های اصلی پژوهش کمی هستند. محققان روش کیفی ، علاقه مند به درک و تبیین ایده های جدید و کشف الگوهای رفتار می باشند. محققان روش کمی ، با تدوین و آزمون فرضیه ها و ابداع مدل ها و نظریه های تبیین کننده رفتار، سروکار دارند (هوی ، 2010).
مطالب ذکر شده در بالا تفاوت دو روش پژوهش کمی و کیفی را به طور خلاصه بیان می کند که شرح تفصیلی ان در کتاب های روش تحقیق وجود دارد. اخیراً با وجود مشکلات اصلی روش کمی پژوهش در مطالعات علوم انسانی، اقبال زیادی به پژوهش کیفی صورت پذیرفته است. البته این توجه در کشور ما جدید می باشد و گرنه سالهاست که در سایر کشورهای پیشرفته درحوزه علم از این روش استفاده می گردد. پژوهش کیفی مانند پژوهش کمی دارای انواع گوناگونی می باشد مانند: قوم نگاری ، مطالعات انتقادی ، پدیدار شناسی ، تئوری وابسته به زمینه ، مطالعه مورد و . . . در بین انواع متفاوت روش پژوهش کیفی تئوری وابسته به زمینه بیشرت مورد توجه اساتید و دانشجویان قرارگرفته است. به باور نویسنده ، صرفا علاقه به این نوع روش پژوهش کیفی ، باعث انجام مطلوب آن نمی گردد. و شاید برخلاف روشهای کمی انجام چنین روشهایی نیاز به مهارت و تخصص کافی در حوزه مورد مطالعه را می طلبد.
روش تئوری وابسته به زمینه نخستین بار توسط دو نفر از جامعه شناسان بنام گلیزر و اشتراس در اواخر دهه 60 ، بوجود آمد. این دو نفر در کتاب خود با عنوان ” اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی ، رویه ها و شیوه ها پس از تعریف روش پژوهش کیفی بیان می کنند که تئوری وابسته زمینه عبارت است از آنچه که به طور استقرایی از مطالعه پدیده ای بدست می آید و نمایانگر آن پدیده است. به عبارت دیگر آن را باید کشف کرد، کامل نمود و به طور آزمایشی از طریق گردآوری منظم اطلاعات و تجزیه و تحلیل داده هایی که از آن پدیده نشات گرفته است، اثبات نمود. نویسندگان کتاب مذکور، در جایی دیگر از کتاب ، رویه تئوری وابسته به زمینه را یک روش تحقیق کیفی می دانند که یک سلسه رویه های سیستماتیک را به کار می گیرد تا نظریه ای مبتنی بر استقرا درباره پدیده ای ایجاد کند. با توجه به مطالب بیان شده می توان به این نتیجه رسید که در روش تئوری وابسته به زمینه پژوهشگر با تماس مستقیم با منابع موضوع مورد مطالعه به گردآوری داده ها پرداخته که می تواند از طریق مشاهده یا مصاحبه صورت گیرد ، سپس با توجه به دانش و مهارت فردی و میزان تسلط به موضوع مورد مطالعه به تحلیل داده ها می پردازد. در تحلیل داده ها مشابه با تمام روشهای پژوهش کیفی ، تفسیر و نظر فردی محقق نیز در نتیجه گیری دخالت دارد. محقق پس از تحلیل اولیه داده ها و تدوین نتیجه مقدماتی با بررسی مجدد و عمیق تر ، نتایج اولیه خود را مورد آزمون قرار داده و در نهایت به نتیجه کلی نائل می گردد.
انجام پژوهش با توجه به روش تئوری وابسته به زمینه در مقایسه با سایر روشهای متداول کمی ، زمان بر ، هزینه بر و دانش و مهارت تخصصی محقق را طلب می کند. لذا چنانچه شما مایل به انجام پژوهش خود از طریق این روش هستید باید این نکات را مدنظر قرار دهید و سپس شروع به کار نمایید. مطالعه کتابهای موجود در زمینه تئوری وابسته به زمینه (انگلیس یا فارسی) و انتخاب استاد راهنما مسلط به موضوع پژوهش و روش تئوری وابسته به زمینه ، به منظور موفقیت شما پیشنهاد می گردد.
– هوی ، وین (1390) مقدمه ای بر روش تحقیق کمی در علوم تربیتی. ترجمه عبدالحسین عباسیان و مرتضی طاهری . انتشارات شرح.
استراس ، آنسلم. کوربین ، جولیت (1387) اصول روش تحقیق کیفی ، نظریه مبنایی ، رویه ها و شیوه ها. ترجمه بیوک محمدی. انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

روش‌شناسی گراندد تئوری
گراندد تئوری
گراندد تئوری (Grounded Theory) یک روش تحقیق استقرایی (Inductive) و با رویکرد کاملاً کیفی (Qualitative) است. گراندد تئوری یک روش پژوهشی اکتشافی (Exploratory) است و به پژوهشگر امکان می‌دهد در مواردی که امکان تدوین فرضیه وجود ندارد بجای استفاده از تئوری‌های از پیش تعریف شده (Grand Theories) خود به تدوین یک تئوری جدید (Theory Development) اقدام کند. این تئوری جدید نه بر مبنای نظر شخصی پژوهشگر که در واقع بر اساس داده‌های گردآوری شده از محیط واقعی و در شرایط واقعی تدوین می‌شود. به بیان دیگر، گراندد تئوری روشی است برای کسب شناخت پیرامون موضوع مورد مطالعه، موضوع یا موضوع‌هایی که قبلاً تحقیق جامعی در مورد آن انجام نشده و دانش ما در آن زمینه محدود است.
تعریف گراندد تئوری

بطور خلاصه: ” گراندد تئوری عبارت است از فرآیند ساخت یک نظریه‌ی مستند و مدون از طریق گردآوری سازمان‌یافته‌ی داده و تحلیل استقرایی مجموعه داده گردآوری شده به منظور پاسخ‌گویی به پرسش‌های نوین در زمینه‌هایی که فاقد مبانی نظری کافی برای تدوین هرگونه فرضیه و آزمون آن هستند “. واژه‌ی گراندد در گراندد تئوری نشانگر آن است که هر تئوری که بر اساس این روش تدوین می‌شود بر زمینه‌ای مستند از داده‌های واقعی بنیاد نهاده شده است.
سابقه‌ی گراندد تئوری به سال 1967 برمی‌گردد هنگامی که دو پژوهشگر در حوزه مطالعات پرستاری و پیراپزشکی به نام‌های گلیزر و استراس (Glaser and Strauss) در مورد ایده‌ها و نگرش‌های بیماران بستری در بیمارستان تحقیق می‌کردند؛ این دو در سال 1967 کتابی تحت عنوان کشف گراندد تئوری (Discovery of Grounded Theory) منتشر کردند.تأکید مجدد بر این نکته نیز ضروری است که گراندد تئوری یکی از انواع عمده پژوهش‌های کیفی محسوب می‌شود. این پژوهش‌ها در جستجوی فهم نگرش‌ها، رویکردها، احساسات و چگونگی و چرایی تعامل انسان‌ها با یکدیگر و با محیط اطراف خود هستند.

چگونگی اجرای گراندد تئوری
گراندد تئوری روشی نظام‌مند و منسجم است. گردآوری داده‌ها در گراندد تئوری ممکن است به روش‌های متعددی از جمله مصاحبه ، بررسی اسناد و مشاهده حاصل شود؛ داده به هر شکل که گردآوری شود ترجیحاً باید کیفی و مفصل باشد، در واقع نظریه بر اساس داده بنا می‌شود. داده‌های گردآوری شده در پژوهشی که مبتنی بر گراندد تئوری است در واقع اجزای سازنده‌ی تئوری در دست تدوین را تشکیل می‌دهند. بنابراین در نخستین قدم لازم است که پژوهشگر با شناسایی مفاهیم مستتر در دل این مجموعه‌ی گردآوری شده، آن را به کوچک‌ترین اجزاء مفهومی تقسیم کند. این فرآیند را که نخستین گام در تحلیل داده در گراندد تئوری محسوب می‌شود اصطلاحاً کدگذاری می‌نامند.

کدگذاری داده
در نخستین مرحله از کدگذاری که کدگذاری باز نامیده می‌شود پژوهشگر با مرور مجموعه داده‌های گردآوری شده تلاش می‌کند که مفاهیم مستتر در آن را باز شناسد. این مرحله باز نامیده می‌شود چرا که پژوهشگر با ذهنی باز به نامگذاری مفاهیم می‌پردازد و محدودیتی برای تعیین کدها قائل نمی‌شود. هدف از کدگذاری باز تجزیه مجموعه داده‌ی گردآوری شده به کوچک‌ترین اجزاء مفهومی ممکن است. وظیفه‌ی بعدی محقق مقایسه و دسته‌بندی مفاهیم استخراج‌شده از دل داده است که در دو مرحله بعدی یعنی کدگذاری محوری و انتخابی انجام می‌شود.
در کدگذاری محوری فرآیند اختصاص کد به مفاهیم موجود در داده از حالت کاملاً باز خارج می‌شود و شکلی گزیده به خود می‌گیرد. در واقع پس از انجام کدگذاری باز پژوهشگر می‌تواند محورهای اصلی در مجموعه داده‌ها را مشخص کند و مرحله بعدی کدگذاری را حول این محورها انجام دهد. در آخرین مرحله از کدگذاری که به کدگذاری انتخابی معروف است پژوهشگر با توجه به کدها و مفاهیم شناسایی شده در دو مرحله قبل به استحکام بیشتر فرایند کدگذاری می‌پردازد و با تأکید بر بخش‌هایی که در تدوین تئوری می‌توانند نقش مهم‌تری ایفاء کنند به تسهیل مراحل بعدی کمک می‌کند.

یادداشت‌برداری
پژوهشگر همزمان با گردآوری داده‌ها به ثبت اندیشه‌ها و تفسیر خود از تعامل با داده می‌پردازد و این نیز یک فرایند مستمر و پیوسته است. به بیان دیگر لازم است تعامل مستمر با داده‌ها به شکلی نظام‌مند تدوین شود. این امر به کمک روشی تحت عنوان یادداشت‌برداری یا فیش‌برداری میسر است.
در گراندد تئوری کار گردآوری داده تا زمانی ادامه می‌یابد که پژوهشگر اطمینان حاصل کند که ادامه گردآوری چیز تازه‌ای به دانسته‌های او نمی‌افزاید؛ بنابراین پژوهشگر ناگزیر است گردآوری داده را تا رسیدن به نقطه اشباع (Saturation Point) ادامه دهد. یکی از نشانه‌های رسیدن به نقطه اشباع روبروشدن با داده تکراری (Repetitive or Duplicated Data) است.

نگارش و تدوین تئوری
آخرین مرحله در تحلیل داده‌ها نگارش و تدوین نهایی تئوری است؛ قبل از این مرحله پژوهشگر سه مرحله کدگذاری (باز، محوری و انتخابی) و یادداشت‌برداری را انجام داده است. در این مرحله تصویر پژوهش برای پژوهشگر از همیشه روشن‌تر است؛ آخرین وظیفه‌ی گراندد تئوریست این است که آن چه او از این تصویر می‌بیند را برای سایر افراد به تصویر بکشد. این تصویر نهایی قادر است که به پرسش‌های پژوهش پاسخ دهد و خود منشاء تولید پرسش‌های تازه شود. علاوه بر آن به کمک تئوری ساخته‌شده طی فرایند گراندد تئوری می‌توان فرضیه‌هایی تدوین کرد که پژوهش‌های بعدی به آزمون آنها بپردازد. به بیان دیگر گراندد تئوری نه برای آزمون فرضیه که روشی برای تولید آن است.

بحث و نتیجه
گراندد تئوری روشی است برای طی‌کردن مسیری که از گردآوری داده آغاز می‌شود و با تحلیل نظام‌مند آن ادامه می‌یابد و به تولید دانش ختم می‌شود. مادامی که داده‌ی گردآوری‌شده مستند و عاری از نقش باشد تئوری تولید شده بر اساس گراندد تئوری قابل اطمینان و استناد است. گراندد تئوری با طرح پرسش یا پرسش‌های پژوهشی آغاز می‌شود، با گردآوری داده و در طول زمان شکل می‌گیرد و با ارائه‌ی نظریه به ثبات و قوام می‌رسد اما در این نقطه متوقف نمی‌ماند. یک پروژه پژوهشی مبتنی بر گراندد تئوری زمانی با موفقیت انجام می‌شود که محصول پژوهش نه تنها پاسخ به پرسش‌های اولیه آن باشد بلکه خود پرسش‌های جدیدی تولید کند که موضوع پژوهش‌های بعدی قرار گیرد.

پی نوشت ها:

[1] Glaser and Strauss
[2] Substantive Theory
[3] theoretical coding
[4] open coding
[5] axial coding
[6] theoretical sampling
[7] selective coding

منابع و مراجع
[1] گراندد تئوری
منبع: مقاله ” گراندد تئوری چیست و چه کاربردی دارد؟ ” ارائه شده به شکل سخنرانی توسط آقای یزدان منصوریان استادیار دانشگاه تربیت معلم تهران در تاریخ 9 خرداد 1385 در همایش چالش‌های علم اطلاعات در دانشگاه اصفهان اقتباس شده است.
وب‌سایت دکتر یزدان منصوریان


[2] Grounded theory
From Wikipedia, the free encyclopedia

انتخاب آزمون آماری مناسب

پاسخ دهید

انتخاب صحیح آزمون آماری

یکی از مشکلات عمومی در تحقبقات میدانی انتخاب صحیح آزمون آماری برای بررسی سوالات یا فرضیات تحقیق می‌باشد. در آزمون‌های آماری هدف این است که ببینیم آیا داده‌های نمونه شواهد کافی برای رد یک حدس یا فرضیه را دارند یا خیر؟ انتخاب نادرست آزمون آماری موجب خدشه دار شدن نتایج تحقیق می شود.

انتخاب صحیح آزمون آماری

قبل از انتخاب یک آزمون آماری بایستی به نکات زیر توجه نمود:

  • سوال یا فرضیه تحقیق چیست؟
  • چه تعداد متغیر در تحقیق شما مورد بررسی قرار می‌گیرد؟
  • مقیاس اندازه‌گیری متغیرهای مورد بررسی چگونه است (فاصله‌ای،‌ رتبه‌ای و یا اسمی هستند)؟
  • آیا توزیع متغیر مورد بررسی نرمال است؟
  • چند گروه مورد مقایسه قرار می‌گیرند؟
  • گروه‌های مورد بررسی مستقل هستند یا وابسته؟

آمار توصیفی و آمار استنباطی

آمار در دو شاخه آمار توصیفی و آمار استنباطی بحث و بررسی می شود.

هدف آمار توصیفی (descriptive) محاسبه پارامترهای جامعه با استفاده از سرشماری تمامی عناصر جامعه است. در یک پژوهش جهت بررسی و توصیف ویژگیهای عمومی پاسخ دهندگان از روش های موجود در آمار توصیفی مانند جداول توزیع فراوانی، در صد فراوانی، درصد فراوانی تجمعی و میانگین استفاده می‌گردد. در آمار استنباطی (inferential) پژوهشگر با استفاده مقادیر نمونه آماره‌ها را محاسبه کرده و سپس با کمک تخمین و یا آزمون فرض آماری، آماره‌ها را به پارامترهای جامعه تعمیم می‌دهد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌های پژوهش از روش‌های آمار استنباطی استفاده می شود.

آزمون‌های آماری پارامتریک و ناپارامتریک

آمار پارامتریک مستلزم پیش فرض‌هائی در مورد جامعه هدف یعنی جامعه‌ای که از آن نمونه گیری صورت گرفته می‌باشد. به عنوان مهمترین پیش فرض در آمار پارامترک فرض می شود که توزیع جامعه نرمال است، اما آمار ناپارامتریک مستلزم هیچگونه فرضی در مورد توزیع نیست.

فنون آمار پارامتریک شدیداً تحت تاثیر مقیاس سنجش متغیرها و توزیع آماری جامعه است. اگر متغیرها از نوع اسمی و ترتیبی باشند، از آزمون‌های ناپارامتریک استفاده می‌شود. اگر متغیرها از نوع فاصله‌ای و نسبی باشند، در صورت نرمال بودن توزیع آماری جامعه از آزمون‌های پارامتریک استفاده و در غیر این صورت از آزمون‌های ناپارامتریک استفاده می‌شود.

انواع آزمون‌های آماری

جدول زیر انتخاب صحیح آزمون آماری را با توجه به نوع و تعداد متغیرها و تعداد گروه‌های مورد مطالعه نشان می‌دهد.

جدول ۱: انواع آزمون‌های آماری

📊 سفارش تحلیل داده های آماری برای پایان نامه و مقاله نویسی تحلیل داده های آماری شما با نرم افزارهای کمی و کیفی ،مناسب ترین قیمت و کیفیت عالی انجام می گیرد. 📊 نرم افزار های کمی: SPSS- PLS – Amos 📊 نرم افزارهای کیفی: Maxqda 📊 تعیین حجم نمونه با:Spss samplepower 📞 Mobile : 09143444846 📱 Telegram: https://t.me/RAVA2020 🌐 وب سایت: https://rava20.ir 🌐 E-mail: abazizi1392@gmail.com 🔔 این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید
وب سایت جامع هوا و اقلیم شناسی ایران » انتخاب مناسب آزمون آماری در spss

روش تحقيق تاريخي Historical Research

پاسخ دهید

روش تحقيق تاريخي Historical Research
بسیاری از‌ فیلسوفان‌ و محققان‌ تاریخی امروزه بر این باورند کـه بـهترین و سـاده‌ترین تعریف از‌ تاریخ همان‌”مطالعه گذشته‌‘‘است.
تحقیق تاریخی، از آن دست تحقیقاتی است که بر موضوعی معین که در گذشته و در یک مقطع زمانی مشخص اتفاق افتاده، صورت می‌گیرد. از آنجا که در فاصله دو زمان مشخص در گذشته، رویدادهایی به­وقوع پیوسته و ابزاری تکمیل گشته است، بنابراین تلاش محقق در روش تاریخی بر آن است که حقایق گذشته را از طریق جمع‌آوری اطلاعات، ارزشیابی و بررسی صحت و سقم این اطلاعات، ترکیب دلایل مستدل و تجزیه و تحلیل آنها، به‌صورتی منظم و عینی ارائه کند و نتایج پژوهشی قابل دفاع را در ارتباط با فرض یا فرضهای ویژه تحقیق نتیجه بگیرد.
محقق زمانی از روش پژوهش‌ تاریخی استفاده می‌کند کـه با مسئله‌ای‌ برخورد‌ کند‌ که در گذشته روی داده و در گذشته خاتمه‌ یافته باشد.به عبارت‌ دیگر‌،محدودهء‌ زمان بسته شده اسـت.مـسئله مـی‌تواند مربوط به زمان‌ نزدیک در گذشته و یا ریشه‌ در‌ حوادثی‌ که چند قـرن پیـش روی داده،باشد(خلیلی‌شوورینی،1375، 75).
از نظر استفن ایزاک‌ و ویلیام‌.ب.مایکل در کتاب راهنمای جامع تحقیق و ارزیابی،منظور از پژوهش تاریخی«بـازسازی سـیستماتیک‌ و عـینی‌ گذشته‌ است که از طریق گردآوری،ارزیابی، تعیین صحت‌وسقم و ترکیب حوادث به مـنظور اثـبات وقـایع‌ و تحصیل‌ نتیجه‌ای قابل دفاع‌ صورت می‌گیرد و غالبا بر فرضیه‌ای معین مبتنی است(ایزاک،1374، 54)
پژوهـش‌ تـاریخی مـطالعهء نظام‌مند و دقیق گذشته است و محقق تاریخی با مهارت تمام بر روی نکاتی دربارهء‌ یک‌ واقـعه یـا یک شخص کار می‌کند(اسمیت، 1989، 317) .پژوهش تاریخی‌ کاربرد‌ روش‌ علمی‌ در مسائل تاریخی است.ایـن پژوهـش در حـقیقت جست‌وجوی منظمی‌ است در اسناد و مدارک و منابع‌ دیگری‌ که‌ در زمینهء مرتبط با سؤال محقق تـاریخی دربـارهء گذشته،حاوی حقایقی هستند‌.بنابراین‌ پژوهش تاریخی ضرورتا با وقایعی سروکار دارد که قـبل‌ از تـصمیم پژوهـشگر به مطالعه آنها به‌ وقوع‌ پیوسته است(دلاور، 1390، 84)
بورگ به نقل از کوهن و همکارانش‌،در سال 2001 تحقیق تاریخی را «تـعیین،ارزشـیابی و ترکیب منظم‌ و عینی‌ اسناد‌ و مدارک برای برقراری حقایق و ترسیم نتایج دربارهء‌ رویـدادهای‌‌ گـذشته»تـعریف کرده است. برای مثال،محققی که قصد دارد دربارهء علل تغییر‌ نظام‌ آموزش و پژوهش ایران در سـال‌ 1345 و بـه وجـود‌ آمدن‌ سه‌ دورهء تحصیلی ابتدایی،راهنمایی و متوسطه به‌‌ جای‌ دو دورهء ابتدایی و مـتوسطه تـحقیق کند،از روش تحقیق تاریخی استفاده می‌کند‌.هدف‌‌ تحقیق تاریخی بازسازی گذشته در زمینهء‌ فرضیه‌ای است که در‌ زمان‌ حـال تـدوین می‌شود (حسین‌زاده،1382).دستیابی به این هدف مستلزم جمع‌آوری اطلاعات به صورتی مـنظم، عـینی،ارزش‌یابی و تلفیق‌ اسناد‌ و مدارک و بالأخره رسیدن بـه نـتایج‌ قـابل‌ دفاع‌ است.
پژوهشگر در‌ تحقیق‌ تاریخی به یـافتن دادهـ‌های‌ موجود‌ می‌پردازد.یافتن داده‌ها درحالی‌که در سایر روش‌های تحقیق پژوهشگر به‌”تولید داده‌های مورد نـیاز‘‘می‌پردازد. یـافتن‌ داده‌ها‌ با استفاده از گزارش‌های رسـمی،اسـناد‌،مدارک‌،کـتاب‌ها و مـقالات‌ و آثـار‌ باقی‌مانده‌ از گذشته دربارهء موضوع‌‌ مورد مـطالعه انـجام می‌شود(سرمد،بازرگان و حجازی،1390).
برخی از فیلسوفان همچون کالینگ وود‌،درای‌ و مورخانی همانند بـیکر و بـیرد معتقدند که‌‌ گذشتگی‌ تاریخ‌ باعث‌ شـده‌ که تاریخ اساسا‌ از‌ عـلم و روش عـلمی متفاوت باشد.دانشمند تجربی مـستقیما بـه مشاهدهء پدیده‌ها می‌پردازد اما محقق تاریخی با‌ یک‌ گذشتهء‌ ازدست‌رفته‌ روبه‌روست.یعنی مـوضوع مـورد مطالعه کاملا‌ غایب‌ و جهت‌دار‌ اسـت‌.جـهت‌دار‌ از‌ ایـن نظر که‌ وقـایع مـعمولا به شیوه‌های مختلف و بـه وسـیله افراد متفاوت ثبت شده‌اند.به عنوان مثال،ثبت‌ وقایع و تفسیر آنها ممکن است بـه دسـت یک خبرنگار‌،مخبر دادگاه و یا یـک عـکاس صورت‌ گـرفته بـاشد.تـعصبات و علایق این افراد مـمکن است موجب حذف برخی از مسائل و یا تفسیر اغراق‌آمیز مسائل دیگر شده باشد.(نورد، 1989). .از‌ رویدادهای‌ تاریخی تـنها بـرخی از وقایع در خاطره‌ها مانده‌اند،تعداد کمی ثـبت شـده‌اند و تـنها بـخش کـوچکی از رویدادهایی که ثـبت‌ شـده‌اند،باقی مانده‌اند تا محققان تاریخی آن را مطالعه کنند‌ بنابراین به‌ نظر می‌رسد که محقق تاریخی با دادهـ‌های جـهت‌دار و نـاقص سروکار دارد.
محققان تاریخی به دنبال دلالت‌کننده‌های غـیرقابل مـشاهده مـی‌گردند‌.هـیچ‌ شـخص امـروزی‌ ناصر الدین شاه‌ را‌ ندیده است.همین‌طور هیچ کسی یک نگرش و یا یک ویژگی فرهنگی و یک ذره اتمی را ندیده است.مورای مورفی در کتاب«دانش ما از‌ گذشته‌ تاریخی»این مـوضوع‌ را‌ به‌ خوبی بیان کرده است.وی گفته است که امور و واقعیت‌های تاریخی بسیار شبیه به‌ ”ذرات اتمی‌‘‘هستند.آنها سازه‌های تئوریکی مسلم فرض شده و بدیهی برای تبیین و توصیف‌ دادهء موجود هستند.از‌ این‌ نـظر مـحققان تاریخی بسیار شبیه به دانشمندان عمل می‌کنند.محققان‌ تاریخی شواهد و مدارک موجود را بررسی می‌کنند و از”تئوری‌ها‘‘برای تبیین آن استفاده‌ می‌کنند .(نورد، 1989). بنابراین دانش ما از گذشته‌،اساسا‌ بر مدارک‌ و شواهد استوار است.
تـبیین و تـعمیم در تاریخ
محقق تاریخی با تبیین تاریخی از مرزهای تاریخ‌نگاری فراتر می‌رود‌ و وقایع را تابع عواملی‌ چند می‌داند و تاریخ را صرفا شرح زندگی‌ چند‌ امیر‌ نمی‌پندارد.دانـش تـاریخی موردی یا منفرد است و در اصـطلاح بـه آن غیرتعمیمی یا تفریدی می‌گویند.معنای آن ‌‌این‌ است که محقق تاریخ‌ یک دوران را در نظر می‌گیرد،حوادث آن را‌ به‌ عنوان‌ معلول مطرح می‌سازد و سپس در همان‌ دوران عوامل را باز مـی‌یابد.بـرای مثال هرگز محققی‌ کـه دوران قـاجار را مطالعه می‌کند،می‌داند که تمامی دوران‌های تاریخ همانند دوران‌ قاجاریه نیستند،او این‌ دوران‌ را خاص،متمایز و منحصر به فرد می‌داند و به همان اعتبار نیز به کار تحقیق در آن می‌پردازد.بنابراین در مقابل‌ دانـش‌های تـعمیمی یا قانونمند،تاریخ را دانش تفریدی می‌گوید(ساروخانی، 1377، 84)
به دلیل جریان زودگذر و زمانمند تاریخ و دگرگونی وقایع در طول زمان،محققان تاریخی‌ باید علاوه بر اینکه سعی دریافتن اظهارات و بیان‌های واقعی دربارهء وقـایع گـذشته داشته بـاشند، باید نتایج و پیامدهای‌ این‌ وقایع را نیز بررسی کنند.توصیف به‌هم‌پیوستگی وقایع در طول‌ زمان،موضوعی است که مـحققان تاریخی به آن تفسیر یا تبیین می‌گویند و احتمالا شکلی کاملا متفاوت از تـبیین در عـلوم‌ دیـگر‌ به خود بگیرد. یکی از مستمرترین مباحث میان محققان تاریخی بحث دربارهء تعمیم بوده است.روش‌ پژوهش تـاریخی ‌ ‌بـه عنوان یک روش علمی سطوح متفاوت تعمیم را برای توصیف‌ و تبیین‌‌ داده‌های تاریخی به کـار مـی‌گیرد.
از نـظر بسیاری از محققان تاریخی،در روش تاریخی هدف از تعمیم،بیان قوانین کلی‌ نیست و محققان تاریخی به این نـوع تعمیم‌ها علاقه‌مند نیستند‌،بلکه‌ آنان‌ سعی می‌کنند یک‌ واقعه خاص‌ را‌ در‌ زمان و مکان خـاص مورد بررسی قرار دهـند درهـرحال امروزه اکثرا موافق‌اند که برخی تعمیم‌ها در شکل تبیین و یا توصیف اجتناب‌ناپذیر است‌. یکی‌ از‌ شکل‌های تبیین تاریخی روایتاست.اگرچه در دهه‌ای اخیر‌ محققان‌ تاریخی بر تحلیل‌های تاریخی-که مشابه آزمون فرضیه‌ها و روش استدلالی و بـرهان‌آوری در علوم دیگر است، تأکید بیشتری دارند.هر‌ دو‌ روش‌ طرفدارانی دارد،اگرچه روایت به خاطر ویژگی‌ تاریخی‌اش جلب توجه‌ بیشتری کرده است.
آرتور دانتو معتقد است که تبیین‌های روایتی یکی از مواردی است کـه تـاریخ را از‌ علم‌ جدا‌ می‌کند.محققان تاریخی هنوز کاملا آشکارا بر روایت تکیه می‌کنند.در‌ عمل‌ روایت یا تحلیل را بسته به مسائل ویژه موجود و در دسترسشان به کار می‌بندند.البته آنها‌ غالبا‌ هر‌ دو روش را در آن واحـد بـه کار می‌بندند.به علاوه این‌ موضوع‌ با‌ تعمیم و با اهداف محقق در ارتباط است. روایت برای تشریح و تبیین وقایع و صحنه‌های تکرارنشدنی‌ و خاص‌ و یکتا‌ بسیار مناسب‌ است؛تحلیل تاریخی معمولا بـرای تـعمیم فرایندهای تکرارشدنی و بازگشت‌پذیر بسیار مفید است‌.به‌ طور خلاصه محققان تاریخی در روش و رویکرد بسته به اهدافشان متفاوت عمل‌ می‌کنند‌.برخی‌ به‌ صحنه‌ها و وقایع بسیار خاص و تکرارنشدنی علاقه‌منداند و برخی به‌ فـرایندهای تـکرارپذیر و عـمومی علاقه‌مندند.(نورد، 1989).
دیوید پاول‌نورد در مقاله‌ای بـا عـنوان«مـاهیت تحقیق تاریخی به دو نوع محقق‌ تاریخی‌‌ اشاره‌ کرده است؛یکی محقق تاریخی انسان مدار و دیگری محقق تاریخی علوم اجتماعی.از نظر نـورد‌،مـحقق‌ تـاریخی انسان‌مدار اساسا به وقایع و صحنه‌های خاص تکرارناپذیر و یـکتا و بـی‌نظیر علاقه‌مند است‌ و به‌ دنبال‌ این است که یک واقعه را با درک زمینهء آن در زمان و مکان‌ خاص و ویژه‌ آن‌ بررسی‌ کند.انـسان‌مدار مـمکن اسـت که ایده‌ها و روش‌های علوم اجتماعی را به کار‌ گیرد‌،اما بـه دخالت دادن تئوری علوم اجتماعی علاقه‌مند نباشد.در انسان‌مداری،سبک و روش توصیف و تبیین غالبا‌ روایت‌ است.از این نظر می‌توان محقق انـسان‌مدار را هـمان مـحقق‌ مطالعات فرهنگی‌ دانست‌ که کمتر به دنبال تعمیم است و تنها‌ بـه‌ تـبیین‌ آن رویداد در آن زمان و مکان خاص‌ می‌پردازد‌.
از طرف دیگر،محقق علوم اجتماعی به فرایندهای عام و تکرارپذیر علاقه‌مند اسـت و عـمدتا‌ بـه‌ دنبال تعمیم‌ها و تئوری‌هایی برای تبیین‌ انواع‌ وقایع بدون‌ توجه‌ به‌ زمان و مـکان آن اسـت. چـنین محققانی‌ غالبا‌ روش‌های علوم اجتماعی را برای کمک به دسته‌بندی پدیده‌های تاریخی‌ به کار‌ مـی‌گیرند‌ و بـه دنـبال خلق تئوری اجتماعی هستند‌(مانند مارکس و توین‌بی).روش‌ تبیین‌‌ ممکن است روایت باشد امـا‌ غـالبا‌ به شکل تحلیل علمی است .(نورد، 1989).
محققان تاریخی انسان‌مدار با تعمیم‌ مخالف‌ نیستند.آنـها پذیـرفته‌اند کـه هر‌ اظهار‌ نظری‌‌ دربارهء فعالیت‌های انسانی‌ کم‌وبیش‌ با میزانی تعمیم همراه‌ است‌.چرا کـه فـعالیت‌های انسانی از واقعیت جدا و به زبان بیان شده‌اند.اما به دو‌ دلیل‌ تعمیم هدف و سـبک تـاریخ انـسان‌مدار نیست‌:
1. اولا‌ محقق تاریخی‌ انسان‌مدار‌ می‌پندارد‌ که تعمیم سطح بالا‌ در وقایع تاریخی غیرممکن‌ است.
2. ثانیا،وی مـعتقد اسـت که درک گذشته نه از تعمیم‌ که‌ از توجه دقیق به تکرارناپذیرها و وقایع‌ خاص‌ و بـی‌نظیر‌ نـاشی‌ مـی‌شود‌

اهمیت و ضرورت مطالعات تاریخی
هدف تحقیق تاریخی به‌کار بردن داده‌های مربوط به واقعیت‌های مرتبط با رویدادهای گذشته و تفسیر آن‌ها است. از این طریق می‌توان به عوامل مؤثر در بروز وقایعی که در گذشته رخ داده است، پی برد و رویدادهای زمان حال را بهتر شناخت. تحقیق تاریخی کمک می‌کند تا با تحلیل داده‌های مربوط به عادات، رسوم، سنت‌ها و چگونگی انجام اموری که به‌نحوی در گذشته بوده‌اند، درک بیشتری به‌دست آوریم.
شناخت پدیده‌های تاریخی از دو جهت مفید است:
1. ضرورت شناخت تغییرات اجتماعی؛ یکی از مهمترین فواید شناخت تاریخی و پدیده‌های تاریخی، سنجش و اندازه­گیری دگرگونیها، مسیر و آهنگ آنها است. مبحث تغییرات اجتماعی از مهمترین و فراگیرترین مباحث دانشهای اجتماعی-انسانی است. از همین­رو، تمامی دانشمندان، از افلاطون تا هگل؛ از جمله سن سیمون، بوسوئه، ماکیاول، ویکو، هردرف اگوست کنت، دورکیم و پرودون، مسئله تغییر اجتماعی را آن­چنان مطمح نظر قرار داده­اند که به­زعم دورکیم طرح مسئله تغییر در جامعه و مسیر حرکت جوامع از جامعه­شناختی نیز قدیم­تر است.
2. شناخت و پیش‌بینی آینده؛ شناخت و پیش­بینی آینده برای هر فرد و هر جامعه ضروریست و در راه تحقق این مهم، شناخت تاریخی، گامی اجتناب­ناپذیر است؛ زیرا برای پیش­بینی حرکت پدیده‌ها باید به عقب بازگشت و گذشته آنان را شناخت. در اصطلاح به آن “فرافکنی روند” اطلاق می‌شود.

ماهیت پدیده‌های تاریخی
حال که ضرورت مطالعه پدیده‌های تاریخی را دیدیم، باید به ماهیت این پدیده‌ها توجه کنیم. برخی از مشخصات پدیده‌های تاریخی چنین­اند:
الف) غیر زنده‌اند؛ حوادث تاریخی زنده نیستند؛ بلکه مربوط به گذشته دور یا نزدیک‌اند. از این‌رو، درک و فهم مستقیم آن­ها ممکن نیست. پس همواره به‌طور باواسطه، مطالعه و یا ارزیابی می‌شوند.
ب) تکرارناپذیرند؛ گذشته تاریخی هرگز عینا تکرارشدنی نیست؛ چراکه مورخ، خواه ناخواه، با معیارهای جامعه زمان خود با گذشته مواجه می‌شود؛ پس باید ضریب انحراف خاصی را در ارزیابی خود بپذیرد.
ج) فقط در اسناد و مدارک نیستند؛ حوادث تاریخی هرگز تماما در اسناد و مدارک جای نمی­گیرد و مورخ ناچار است از روش­های استنتاجی، جهت تکمیل این خلأ استفاده کند، که طبیعتا عنصری تازه بر واقعیت تاریخی می‌افزاید.
د) مجزّا نیستند؛ هیچ واقعه تاریخی به­طور مجزّا و در تجرید معنا ندارد و این قاعده کلی پدیده‌های اجتماعی در همه زمانها است.
ه) از ما دورند؛ در موارد بسیاری این پدیده‌ها از ما دورند و به همان نسبت با روش‌های محقق و زمان او متفاوتند. از این رو نیازمند ترک ارزش­های زمانه خویش و جای گرفتن در زمانه خاص حادثه به­منظور درک درست آن است.
و) غیر روش­منداند؛ امکان استفاده از روش­هایی همچون مشاهده، مصاحبه و … در آنها نیست.
ز) باواسطه مطالعه می‌شوند؛ در پدیده‌های تاریخی امکان مطالعه بی­واسطه آنها نیست و راهی جز مطالعه باواسطه آنها وجود ندارد.
در پایان باید گفت که پدیده‌های تاریخی هرچند به گذشته تعلق دارند، لیکن با محقق دارای شوق و هوش تیز، گفتگو می‌کنند و او را به شوق و حرکت وامی‌دارند.

اصول اساسی
در استفاده از روش­های تاریخی چند اصل اساسی مورد توجه است:
1. اصل نسیان؛ در برابر خود میان‌بینی قرار دارد. محقق باید به چند صورت این اصل را تحقق بخشد:
الف) فرازمانی؛ محقق باید ارزش­های زمانه خود را بر زمان تحقیق، تحمیل نکند.
ب) فراغت ارزشی؛ باید از ارزش­های خاص ذهنی خود، آگاهی یابد و از تحمیل آنان به موضوع تحقیق اجتناب ورزد.
ج) فرامکانی؛ تحقیق تاریخی معمولا به­نوعی تمایز مکانی را به همراه دارد. باید به ضرایب تأثیر مکان بر ارزش­ها، مراسم، عادات و … توجه داشت.
2. اصل تأمل و شک‌گرایی مثبت؛ محقق باید در پذیرش داده‌ها، به صور مختلف تأمل ورزد و در این راه، از عوامل بسیاری مثل عقل سلیم و شناخت نویسنده، مدد گیرد.

3. اصل استقراء؛ محقّق در اسناد گوناگون غور می‌کند، جزء جزء حوادث را شناسایی می‌نماید و در هر گام، احتیاط را نصب‌العین خود می‌سازد تا در نهایت، به شناخت جامع دست یابد.

4. اصل جامعیت، بازساخت کلی؛ هر حادثه در درون مجموعه­ای یا شبکه­ای علّی جای یافته و در آن معنی پیدا می‌کند. شناخت مجموعه، بدون شناخت هریک از عناصر، ممکن نیست؛ همچنانکه شناخت هر حادثه جز در کل یا مجموعه به‌دست نمی‌آید.
البته در هرگونه تفسیر و تحلیل تاریخی نکاتی را باید در نظر داشت:
1. حذر از کل‌گرایی؛
2. حذر از دادن قانون علمی برای مجموع تاریخ؛
3. دانستن اینکه هیچ‌گونه جبر علمی در تاریخ نیست؛
4. حذر از پیشگویی در مجموع تاریخ و ….

مراحل تحقیق تاریخی
مطالعه تاریخی سه گام مقدماتی و دو گام اساسی دارد؛ که در زیر، به هر یک از آنها به­طور مختصر می‌پردازیم:
1. صورت­بندی مسئله؛ در این مرحله مقدماتی به این می‌پردازیم که چه مسأله­ای را باید حل کنیم؟ و به چه مسأله­ای باید بپردازیم؟
2. تدوین فرضیه؛ باید محقّق، مقدمتا بیان کند که چه فرضیه­ای را برای شروع تحقیق مد نظر قرار داده است؟
3. نقد منابع و اسناد؛ محقق، قبل از پرداختن به تحقیق، ناگزیر از منابع و اسناد است.
4. توصیف تاریخی؛ در مقام توصیف، به این می­پردازیم که این پدیده تاریخی یا دیدگاه مورد مطالعه، کی، کجا، درچه موقعیتی، چگونه، به­وسیله چه کسی یا کسانی و به چه صورتی ظهور یافته است؟
مورخ در این مقام، محتاج اسناد و مدارک است. توصیف، لزوما کشفی نیست بلکه غالبا مورخ، ناچار از بازسازی است و این، صعوبت توصیف تاریخی را نشان می‌دهد. هرچند توصیف، دقیق‌تر باشد، مراحل بعدی کامل‌تر می‌گردد. به هر روی، آغاز مطالعه تاریخی همین مرحله است. محقق در مقام توصیف غالبا با سه مسأله عمده مواجه است: توصیف ظهور، تطوّر و وضعیت نهایی حادثه تاریخی.
5. تبیین تاریخی؛ تبیین، بیان علت وقوع حادثه یا تطوّر آن در پرتو قانون کلی است. در مقام تبیین نیز مانند توصیف، سه مسأله عمده وجود دارد: تبیین ظهور، تطوّر و وضعیت حادثه تاریخی

نظریات پیرامون علمی بودن تحقیق تاریخی
درباره علمی یا غیرعلمی بودن روش تحقیق تاریخی، نظرات مختلفی ارائه شده است:
نظرات مخالف؛
1. با توجه به این­که یکی از ویژگیهای علم، قابلیت پیش­بینی آن است، محققان تاریخی اغلب نمی­توانند، براساس وقایع گذشته، تعمیم­ها یا پیش­بینی­هایی را برای آینده نتیجه بگیرند. زیرا وقایع و حوادث گذشته، اغلب بدون برنامه حاصل شده­اند یا آن­چنان که در برنامه بوده، صورت نیافته­اند.
2. محققان تاریخی در بیشتر موارد بر گزارشها و مشاهدات کسانی متکی هستند که می‌توان در صلاحیت آن افراد و یا به حقیقت گزارش آنان شک کرد.
3. محقق تاریخی اغلب در تشخیص حقایق دچار ابهام است و درست مثل فردی عمل می‌کند که می‌خواهد قسمتهای مختلف ماکتی را که تکه‌هایی از آن گم شده است سر هم کند، لذا به ناچار درصد پرکردن جای خالی این واقعیتها از طریق استنتاجها و استنباطهای ذهنی از حوادث گذشته برمی آید.
4. حوادث تاریخی در محیطی بسته مانند آزمایشگاه صورت نمی­گیرد. بنابراین، محقق تاریخی قادر نیست، شرایط مشاهده­شده را کنترل کند؛ یا متغیرهای عامل حادثه را دست­کاری نماید.

نظرات موافق؛
1. محقق تاریخی، محدویت­های موضوع مورد مطالعه و تحقیق را تعیین و شناسایی می‌کند، فرض­ها یا سؤال­هایی را مطرح می‌نماید که باید برای آن­ها پاسخ­هایی مناسب فراهم کند. اطلاعات لازم را جمع­آوری و تجزیه و تحلیل می­کند و به آزمودن فرض­ها­ی خود می‌پردازد و از آن­ها نتایجی به­دست می‌آورد که تا اندازه­ای قابل تعمیم است. بنابراین با توجه به مراحل منظم و علمی فوق­الذکر، می‌توان ادعا کرد که این دست از فعالیت­ها تا اندازه­ای جنبه علمی دارد.
2. محقق تاریخی برای رسیدن به نتایج، گاهی اصولی از احتمالات را به­کار می‌بندد، که شبیه این اصول را پژوهشگران علوم فیزیکی نیز مورد استفاده قرار می‌دهند.
3. این واقعیت که محقق تاریخی نمی­تواند متغیرهای بازیگر در موقعیت واقعه را مستقیما کنترل کند، کاملا واضح و روشن است. اما باید توجه داشت که این محدودیت در بیشتر تحقیقات علوم رفتاری، به­ویژه در تحقیقات غیر آزمایشگاهی مانند پژوهش­های جامعه­شناسی، روان­شناسی اجتماعی و اقتصاد نیز کم و بیش وجود دارد.

منابع تحقیق تاریخی
اولین وظیفه محقّق تاریخی بررسی در مورد درستی، اعتبار و معنی­دار بودن اطلاعات جمع­آوری شده است. اطلاعات مورد نیاز در پژوهش تاریخی را می‌توان از دو منبع یا مأخذ به­دست آورد:
الف) منابع دست اول (Primary Sources)؛ مانند:
1. اسناد و مدارکی که توسط ناظران واقعی، ضبط و نوشته شده­اند.
2. بقایایی که از فرد یا گروه به­جا مانده است مانند: فسیل­ها، اسکلت­ها، ابزارها، لباس­ها، سکه‌ها و مانند آنها.
3. گواهی شفاهی فرد ناظر در جریان وقوع حادثه. معمولا کسب این اطلاعات از طریق مصاحبه شخصی صورت می‌کیرد.
ب) منابع دست دوم (Secondary Sources)؛ منابع دست دوم گزارش­هایی است که گزارش­گر آن، ناظر عینی واقعه نبوده و امکان دارد گزارش مذکور بر اساس مصاحبه با مشاهده­کننده واقعی حادثه، تهیه و تنظیم شده؛ یا گزارش­گر، گزارش این فرد را مطالعه کرده باشد. معمولا محققان تاریخی هنگامی از منابع دست دوم استاده می‌کنند که اطلاعات دست اول موجود نباشد.
تعدادی از منابع تحقیق تاریخی عبارتند از:
1. منابع مکتوب؛ کتاب­ها، روزنامه‌ها، شرح وقایع تاریخی، سالنامه‌ها، بیوگرافی‌ها و …؛
2. منابع شفاهی؛ منابع و مطالبی که سینه به سینه از نسلی به نسلی دیگر منتقل می‌شود؛ مثل تصانیف، اشعار، داستان­ها، افسانه‌ها، ضرب­المثل‌ها و فولکلور ملل و سنن ملی؛
3. منابع تصویری؛ فیلم، نقاشی و …؛
4. منابع ساختمانی؛ ابنیه تاریخی، مقبره‌ها، محل­های مسکونی مربوط به گذشتگان؛
5. منابع مادی و ابزاری؛ سفال­ها، سکه‌ها، ظروف، آلات، ابزار و کتیبه‌ها؛
6. اسناد الکترونیکی؛ فیلم، نوار صوتی، صفحه و ….

نقد اسناد
مهمترین وظیفه محقق تاریخی بررسی، نقد و ارزیابی سند است؛ تا از این طریق اعتبار آن نزد او تأیید شود و با اطمینان خاطر بتواند به آن تکیه نماید. به این اقدام، نقد سند گفته می‌شود که بر دو نوع است:
الف) نقد بیرونی؛ محقق، حقیقی بودن و اصالت سند را مورد بررسی قرار می‌دهد. یعنی اینکه آیا سند مربوط به واقعه است یا خیر؟ و آیا احتمال جعلی بودن وجود ندارد؟ محقق تاریخی باید سند را با سایر اسناد و شواهد تاریخی مقایسه نماید؛ مثلا او باید امضا و مهر، تاریخ، نوع خط، نوع جوهر به‌کار رفته، نوع کاغذ، نوع کلمات و … را مورد بررسی قرار دهد و آن‌را با سایر اطلاعات مربوط به شخص، واقعه یا تکنولوژی دوره مربوط به سند مقایسه نماید و از صحت تعلق آن به موضوع مورد مطالعه اطمینان حاصل کند.
ب) نقد درونی؛ پس از اطمینان از صحت ارتباط سند با موضوع مورد مطالعه، ارزیابی محتوای مطالب مطرح می‌شود که آیا اطلاعات صحیح است و تصویر درستی از موضوع یا واقعه را ارائه می‌دهد؟ آیا مطالب آن با موازین عقلی تطبیق می‌کند؟ آیا در بیان واقعیت غلو نشده؟ آیا سند تحت فشار نوشته نشده؟ آیا سند واقعیت را وارونه جلوه نمی‌دهد؟

مسائل و مشکلات موجود در روش‌های تاریخی
کار تحقیق در امور و پدیده‌های تاریخی هرچند جالب و لازم، لیکن بسیار دشوار است. در این مسیر، مشکلاتی وجود دارد؛ که می­توان به مواردی اشاره کرد:
1. معمای عینیّت؛ کوشش مورخ در جستجوی علت و مسئله غایت، او را با معمای عینیت مواجه می‌کند. چون در کشف علل، مورخ فقط اکتفا به این نمی­کند که علّت‌های کافی یا ضروری برای حوادث را بیابد، ناچار غالبا می‌کوشد، بین آنچه علت واقعی و مستقیم واقعه است، با آنچه علّت مستقیم و مربوط نیست، تفاوت بگذارد و این، امری است که او را وارد قلمرو ارزش­ها می‌کند. قضاوت­های دور از بی­طرفی در مسئله علیّت ما را وارد قلمروی می­کند که منطق تاریخ یا علم شناخت تاریخ است.
2. وسوسه تعمیم و پیش‌بینی: جامعه­شناسی در آستانه پدیده‌های تاریخی هر لحظه در وسوسه تعمیم و پیش­بینی است. فلسفه تاریخ و تاریخ­زدگی عینا همین بود.
3. تحمیل ناآگاه زمان خویشتن؛ محقق خواه ناخواه در معرض این خطر قرار دارد که حتی برای یک لحظه زمان خود را با زمان مورد مطالعه یکسان انگارد و در نتیجه حرکت و ناهمسانی ناشی از آن­را از یاد برد.
4. عنصر گزینش؛ پدیده‌های تاریخی بی­واسطه مطالعه شدنی نیستند، امکان احیای آنها نیز نیست. گاه واسطه‌ها دور، دست نیافتنی و متعددند، در مواردی بین اندیشه‌ها، تضاد و تخالف دیده می‌شود و این از آن روست که ذهنیت، عاملی مؤثر در نقل پدیده‌هاست. یکی از این عوامل ذهنی، گزینش است. هر مورّخ از زاویه دیدی خاص نظر می‌کند و از روزنه همان زاویه حوادث و مسبّبات آن­ها را بر می‌گزیند. هیچ دو مورخی از یک حادثه یک نوع تفسیر و تاریخ نمی­نویسد. به تعداد مورخان، می‌توان تاریخ داشت؛ یعنی نه تنها در گزیدن چهره­ای از حوادث ناگزیریم، بلکه در گزیدن خود حوادث چاره نداریم.

نکات مثبت روشهای تاریخی
1. منظومه‌نگری؛ منظور این است که محقق تاریخی، با توجه به فاصله­ای که با واقعیت مورد مطالعه دارد، می‌تواند آن­را همچون منجّم در یک کهکشان ببیند.
2. ضد محیط بودن؛ محقق نباید با واقعیت مورد تحقیق چنان خو گیرد که جهات مثبت و منفی آن­را نبیند.
3. صیقل‌یابی واقعیت؛ با فاصله یافتن از واقعیت، بهتر می‌توان آن واقعه و عوامل درست و پشت پرده آن‌را دید. با گذشت زمان، اندیشه‌ها مطرح می‌شوند.
4. پیوست یا استمرار؛ محقّق تاریخی، برخلاف محقّق جامعه‌شناسی، می‌تواند نه تنها واقعیّت، بلکه تبعات و استمرار آن­را نیز ببیند. تلاش دشوار پیش­بینی در تاریخ از جهتی کاستی می‌پذیرد؛ زیرا در جریان حرکت واقعیت عینا دیده می‌شود.

تحقیق پس رویدادی چیست؟

پاسخ دهید

تحقیق پس رویدادی چیست؟  Causal-comparative research

این روش با عنوان پس رویدادی،اولین بار توسط چاپین در سال1937 و بعدها توسط گرین وود به طور گسترده ای مورداستفاده قرارگرفت. پس رویدادی از نظر معنی عبارت است از آنچه بعدا انجام می شود.  

پس رویدادی به پژوهش هایی گفته می شود که درآنها احتمال روابط علت و معلولی از طریق مشاهده یک موقعیت مورد پژوهش قرار می گیرد و عوامل علی موجه را در زمان گذشته جستجو می کنند.

بنابراین، تحقیق پس رویدادی یک بررسی بازنگرانه تاثیر حوادثی است که به صورت طبیعی رخ داده اند.در تحقیق پس رویدادی دو نوع طرح فابل تشخیص است:

(1) علی

(2) علی- مقایسه ای یا گروه ملاکی

درطرح علی پیشامده ها که شرایط یا موقعیت فعلی را به وجود آورده اند، مورد مطالعه قرار می گیرند. در این طرح دو دسته اطلاعات موجود است یک دسته مربوط به گذشته ودسته دیگر متعلق به زمان حال است و پژوهشگر تلاش دارد که رابطه بین آنها را پیدا کند.

ارزش پژوهش های علی به ویژگی های اکتشافی و پیشنهادی آن بستگی دارد. حتی در شرایطی که دلایل کافی برای تبیین رابطه علی وجود ندارد از آنها می توان برای دستیابی به رابطه همخوانی استفاده کرد.

در طرح گروه ملاکی یاعلی- مقایسه ای، پژوهشگر با مطالعه یک ویژگی در یک گروه و مقایسه آن باگروهی که فاقد آن ویژگی است به کشف علت پدیده مورد پژوهش می پردازند.

ویژگی های تحقیق پس رویدادی:

عمده ترین ویژگی طرحهای علی و علی- مقایسه ای، این است که این پژوهش پس ازوقوع علت،آغازوپژوهشگر اقدام به جمع آوری اطلاعات می کند. پژوهشگر، معلول یامتغیر وابسته را مورد بررسی قرار داده و با مراجعه به گذشته به کشف علت می  پردازد.

مراحل انجام تحقیق علی- مقایسه ای عبارت است از:

  • بیان مسئله پژوهشی و تدوین آن
  • انتخاب گروه مطالعه و مقایسه
  • معادل کردن گروه مطالعه و مقایسه از نظر متغیر های تاثیر گذار ناخواسته احتمالی
  • اندازگیری متغیرهای مستقل و وابسته
  • تجزیه و تحلیل اماری

مرایای تحقیق پس‌رویدادی

  • زمانی که امکان استفاده از روش ازمایشی وجود ندارد نیاز پژوهشگر را بر اورده میسازد.
  • استفاده از روش های اماری نسبتا قوی در اکثر موارد این روش را قابل دفاع ساخته است.
  • در برخی جهات این روش مفید تر از روش ازمایشی است.

معایب تحقیق پس‌رویدادی

  • مشکل فقدان کنترل مستقیم
  • اینکه هیچ عامل واحدی علت نباشد.
  • رابطه ی بین دو عامل ممکن است لزوما علت و معلولی نباشد.
  • وقتی یک رابطه کشف شد به سختی میتوان گفت کدام مورد علت است و کدام معلول است.

کنترل در تحقیق پس‌رویدادی

  • استفاده از متغیرهای مراحم به عنوان متغیر تعدیل‌کننده
  • همتاسازی
  • ایجاد گروه‌های همگن
  • تحلیل کوواریانس

چگونگی انجام این روش

در تحقیق علی-مقایسه‌ای فرآیند تحقیق علمی رعایت می شود. در آغاز پژوهشگر باید واقعه را به خوبی توصیف و تعریف نماید و سپس متغیرهای احتمالی را در چهارچوب سه گروه یاد شده فهرست نموده، فرضیه های تحقیق را تدوین کند. برای گردآوری اطلاعات باید از کلیۀ روش ها استفاده کند؛ یعنی باید محل بروز حادثه و عوارض و آثار آن را به دقت مشاهده، بازرسی و بازبینی نماید و مشخصات آن را یادداشت و تصاویر لازم را تهیه کند. همچنین باید در صورت لزوم از مصاحبه و حتی از دیدگاه ها و نظریات کارشناسان ذی ربط واقعه نیز استفاده کند.

در واقع، درتحقیق علی-مقایسه‌ای، روش های مشاهده و مصاحبه موقعیت برجسته ای دارد و معمولاً بیشترین اطلاعات از طریق این روش ها گردآوری می شود. همچنین پژوهشگر برای بررسی متغیرها و تدوین فرضیه و اطلاع از کمّ و کیف موارد مشابه، و نیز تهیۀ اطلاعات دربارۀ قضایای کلی مربوط به آنها ناچار به استفاده از روش کتابخانه ای نیز هست. در تحقیقات علّی که در آن افراد بسیاری حضور دارند از روش پرسشنامه ای نیز در کنار سایر روش ها استفاده می شود.

در مرحلۀ بعد پژوهشگر به طبقه‌ بندی و تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخته، آنها را با یکدیگر مقایسه می نماید و احیاناً مشاهده ها و مصاحبه های تکمیلی را هم زمان با این مرحله انجام می دهد. نکتۀ عمده در تجزیه و تحلیل اطلاعات و داده های تحقیقات علّی آن است که پژوهشگر باید در این مرحله از روش قیاسی استفاده کند و قضایای کلی و نظریه هایی را که در مطالعات کتابخانه ای به عنوان مباحث نظری مسئله گردآوری و تدوین نموده است تکیه گاه استدلال منطقی خود قرار دهد؛ همان طور که در مرحله فهرست سازی متغیرها و عوامل و تدوین فرضیه ها نیز چنین می کند.

اقدام پژوهی و مراحل آن

پاسخ دهید

اقدام پژوهی که در زبان انگلیسی Action Research خوانده می شود به معنی پژوهش در عمل است. پژوهش در عمل نوعی از مطالعه و بررسی است که افراد برای تغییر وضعیت نامطلوب و رسیدن به وضعیت نسبتا مطلوب و در نهایت بهسازی کارها در محیط شغلیشان بکار می برند.

اقدام پژوهی یک شکل غیر سنتی پژوهش است که اغلب جامعه محور (گروه محور) است و توسط یک کارورز با جمعی از آنها انجام می شود. بورلی (۱۹۹۳) اقدام پژوهی را پژوهش آگاهانه، سنجیده و معطوف به راه حل تعریف می کند که به صورت فردی یا گروهی انجام می شود. اقدام پژوهی از طریق چرخه های حلزونی شامل شناسائی مسئله، گردآوری نظام مند داده ها، تفکر و بازاندیشی، تحلیل و نهایتا تعریف مجدد مسئله توصیف می شود.
دو اصطلاح اقدام و پژوهش، چهره اصلی این روش نمایان می شود. ازمون نظر در حین عمل، به عنوان وسیله ای برای بهبود کار و ابزاری برای ارتقاء سطح دانش… » آنها نتیجه می گیرند که این تعریف بر اهمیت اقدام تأکید دارد. ما با این نظر موافقیم که اقدام باعث به جریان افتادن پژوهش می شود و نیروی برانگیز اننده ای به حساب می آید. اقدام پژوهان اغلب نسبت به آنچه انجام می دهند متعهد و علاقه مند هستند » (مک نیف و همکاران، ۱۳۸۲، ص ۲۸(.
کارسون و همکاران (۱۹۸۹) نیز اقدام پژوهی را ترکیبی از عمل و پژوهش و تلاشی برای شناخت اقدامات تربیتی به منظور اصلاح و بهبود محیط آموزشی تعریف می کنند و بر این نکته تأکید دارند که بیشتر کسانی که در یک پروژه اقدام پژوهی مشارکت داشته اند، از نقش و جایگاه تجربه سخن می گویند. آنها در پاسخ به این سؤال که اقدام پژوهی چیست، می گویند : اول از همه، اقدام پژوهی جنبه عملی دارد. به عبارت دیگر، اقدام پژوهی تلاشی در جهت شناخت بهتر مسائل زندگی واقعی کلاس درس و مدرسه و چگونگی رویارویی با آنهاست. دوم، اقدام پژوهی به مشاهده منفعل محدود نمی شود بلکه اقدام و عمل را در مرکز توجه خود دارد. این تمرکز توجه ایجاب می کند که محققان به گونه ای در عمل درگیر شوند که به بهبود اقدامات تدریس در یک کلاس خاص یا در یک مدرسه منتهی شود. سوم، اقدام پژوهی دمکراتیک است. این شیوه پژوهش میزان بیشتری از گفتگو و تعامل بین همکاران را ترغیب کرده و مشارکت فعال در تلاش مداوم برای بهبود تدریس را ایجاب می کند. چهارم، اقدام پژوهی نظام مند و فکورانه و در چرخهای چهار مرحله ای انجام می شود. و آنچه مسلم است در اقدام پژوهی به طور همزمان روی شناخت اقدام تربیتی ونیز بهبود و اصلاح آن تلاش می شود. به عبارت دیگر، اقدام پژوهی روشی برای شناخت و نیز بهبود موقعیت آموزشی است. در یکی از مقالات جستجو شده در شبکه اینترنت (ASCD)، اقدام پژوهی به عنوان فرآیند پرسیدن سؤالات مهم و تلاش برای یافتن پاسخ این سؤالات به شیوه ای روشن مند تعریف شده است. این پرسش ها معنادار وحائز اهمیت هستند، یعنی محقق قصد و یا نیاز دارد پاسخ به این پرسش ها را که از نزدیک با موقعیت کاری او مرتبط هستند، بداند. از این رو اقدام پژوهی جنبه بسیار عملی داشته و ریشه در کار روزانه محقق دارد.

تعریف و هدف های اقدام پژوهی:

ژانت مسترز (۲۰۰۰) برای توصیف و تبیین اقدام پژوهی از میان تعاریف بسیاری که ارائه شده است، سه تعریف را برگزیده که به این شرح مطرح می شود  .اقدام پژوهی، پژوهشی نظام دار، گروهی، مبتنی بر همکاری ، خود اندیشیده و انتقادی است که توسط شرکت کنندگان در این پژوهش انجام می شود . در تعریف دیگر، علاوه بر عناصر موجود در این لیکن در این نوشتار به سبب ضرورت موضوعی، اقدام پژوهی در حوزه آموزش و پرورش مورد توجه و تأکید می باشد. کارسون و همکاران (۱۹۸۹) در یک جمع بندی مواردی را با عنوان «آنچه اقدام پژوهی است» به شرح زیر ذکر کرده اند .

اقدام پژوهی فرآیندی است که آموزش و پرورش را از طریق تغییربهبود می بخشد.
• اقدام پژوهی، کار گروهی مربیان برای بهبود اقدامات آموزشی است.
• اقدام پژوهی، تأمل و باز اندیشی در مورد امر تدریس است.
• اقدام پژوهی، جمعی و مشترک است؛ یعنی مربیان در جهت تقویت روابط با دیگر مربیان گفتگو و کار می کنند.
• اقدام پژوهی، بنا نهادن و تشکیل گروههای خود – انتقاد از مربیاناست.
• اقدام پژوهی، فرآیند نظام مند یادگیری است.
• اقدام پژوهی، فرایندی است که ایجاب می کند ما ایده های خود درباره آموزش و پرورش را به بوته آزمایش بگذاریم.
• اقدام پژوهی، خالی از تعصب ” است .
• اقدام پژوهی، یک تحلیل انتقادی از محل های کار ماست.
• اقدام پژوهی، تأکید روی موارد خاص است
• اقدام پژوهی، چرخه ای از برنامه ریزی ، عمل، مشاهده ” و باز -اندیشی و تفکر است.
• اقدام پژوهی، کار در گروه های کوچکی از مربیان است. • اقدام پژوهی، اثبات درستی اقداماتی است که در جریان تدریس انجام می شود.

آثار اقدام پژوهی:

شواهد روز افزون حاکی از آن است که درگیر شدن در اقدام پژوهی، اثراتی مثبت مشخص و حرفه ای روی کارگزاران آموزشی دارد. « اقدام پژوهی فرصت هایی را در اختیار معلمان می گذارد تا دانش و مهارت لازم در اقدام پژوهی را به دست آورند؛ این رویکرد پژوهشی را به کار بندند و از گزینه ها و امکانات برای تغییر آگاه شوند. معلمان شرکت کننده در اقدام پژوهی نسبت به اقدامات خویش منتقدتر و فکورتر بوده و با دقت بیشتری روی روشها، ادراکها و شناخت های خودشان و نیز کل رویکردشان به فرایند تدریس تأمل و تفکر می کنند» (بورلی، ۱۹۹).
به لحاظ اینکه در اقدام پژوهی خود معلم پژوهشگر است و نقش اصلی پژوهش را به عهده دارد، لذا می تواند مسئله ملموسی را که با آن رو به رو است، حل کند تا بهبودی امور را میسر سازد. «از آنجا که معلمان در هر نظام آموزشی نقش اصلی را بر عهده دارند، به عنوان پژوهشگران بالقوه، برای مشخص کردن موقعیت های نامعین در رابطه با فعالیت هایشان می توانند روش علمی را به کار برده و با استفاده از اقدام پژوهی فعالیتهای خود را بهبود بخشند.
کارسون و همکاران (۱۹۸۹) دلایل چندی را برای توجیه درگیر شدن در پروژه اقدام پژوهی بر می شمارند که می توان از آنها به عنوان اثرات مثبت مرتب بر اقدام پژوهی یاد کرد. این دلایل عبارتند از :
• اقدام پژوهی با سؤالات و مسائل ما سر و کار دارد نه مسائل و سؤالات شخص دیگر.
• اقدام پژوهی در لحظه حال و اکنون شروع می شود. به عبارت دیگر می توان اجرای اقدام پژوهی را به سرعت آغاز کرد.
• اقدام پژوهی بارها و بارها از این آزمون که از طریق آن مربیان می توانند شناخت بهتری از اقدامات آموزشی به دست آورده و آنها را بهبود بخشند، موفق بیرون آمده است.
• اقدام پژوهی می تواند به تدریس بهتر و یادگیری مؤثرتر منجر شود.
• اقدام پژوهی می تواند به برقراری ارتباط های مفیدتر با همکاران کمک کند.
– اقدام پژوهی خود ارزشیاب است؛ یعنی شامل ارزشیابی مداوم از فرایند پژوهش و ایجاد تغییر و اصلاح برای هماهنگ کردن پژوهش و عمل است. به عبارت دیگر، اصلاحات و تغییرات ایجاد شده در موقعیت به طور مداوم مورد ارزشیابی قرار می گیرد. در همین ارتباط تکوینی بودن فرایند اقدام پژوهی معنا و مفهوم می یابد. مقصود این است که در پرتو خود ارزشیابی اقدام پژوهی این امکان وجود دارد که تعریف مسئله، اهداف و روش شناسی آن در جریان پژوهش مورد بازنگری قرار گرفته و تغییر کند.

مراحل پژوهش در عمل:

قرار گرفتن در شرایط غیر قابل انتظار و مبهم (درگیر شدن با مسأله)
 اقدام در جهت شناسایی مسأله (جمع آوری اطلاعات پیرامون مسأله و علل احتمالی آن(
 تشخیص راه حل های احتمالی و برنامه ریزی برای اجراء
 اجرای هر یک از راه حل های احتمالی (اقدام برای رفع مشکل(
 مشاهده و ثبت اطلاعات (گردآوری اطلاعات(
 تجزیه و تحلیل داده ها
بررسی نتایج و تشخیص دقیق تر و شفاف تر مسأله در صورت حل نشدن آن
 تشخیص راه حل های جدید و شفاف تر و برنامه ریزی برای اجراء این راه حل ها (شروع سیکل جدید)این سیکل آن قدر ادامه می یابد تا دقیقا منجر به شناسایی و حل مسأله شود. ریز اقدامات انجام شده در هر مرحله باید دقیقا برای تکمیل اطلاعات خود بهره گیری از آن و نقد و بررسی همکاران گزارش شود.

مراحل تهیه طرح اقدام پژوهی:

تنظیم موضوع
مقدمه و بیان مسأله
تعریف و تبیین واژه ها برای تفهیم بهتر مسأله
اجرای برنامه
نتیجه گیری
بیان محدودیت ها و مشکلات
پیشنهادات
فهرست منابع

تفاوت اقدام پژوهی با پژوهش های دانشگاهی:

در اقدام پژوهی تغییرات بر اساس شرایط و قراین شغلی و محیط کار است اما در پژوهش های حرفه ای تغیرات بر اساس فرضیه مخبرانه شکل می گیرد.
در اقدام پژوهی نمونه واقعی مورد نظر است ولی در پژوهش های حرفه ای نمونه ها انتخابی است.
در اقدام پژوهی شخص شاغل و درگیر کار با مسأله درگیر است اما در تحقیق حرفه ای پژوهشگران ناظر بر مسأله پژوهش می پردازند.
در اقدام پژوهی یافته های پژوهشی توسط خود شاغل و درگیر با مسأله به مرحله عمل در می آید اما در پژوهش های حرفه ای پژوهشگر یافته ها را به عوامل اجرایی ارائه می دهد.
در اقدام پژوهی یافته ها پژوهشی توسط خود شاغل و درگیر با مسأله مورد ارزیابی قرار می گیرد اما در پژوهش های حرفه ای و کلان، یافته های پژوهشگر را دیگران ارزشیابی می کنند.