بیش فعالی (ADHD) چیست؟ ۳ تفاوت کلیدی با ADD
بیش فعالی یا همان ADHD، یک اختلال عصبی تحولی است که از کودکی شروع می‌شود و می‌تواند تا بزرگسالی ادامه پیدا کند. مشخصه اصلی آن، الگوی پایدار بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری است که در عملکرد روزمره اختلال ایجاد می‌کند. اما پرسش اصلی این است که ADD چه بود و چرا امروز کمتر به گوش می‌خورد.-14
پاسخ کوتاه این است که ADD اصطلاح قدیمی و منسوخ شده‌ای برای همان ADHD است، به‌ویژه برای نوعی که در آن بیش‌فعالی آشکار وجود ندارد. از سال ۱۹۸۷ و با بازنگری در کتاب راهنمای تشخیصی DSM، واژه ADD کنار گذاشته شد و همه اشکال این اختلال زیر نام واحد ADHD قرار گرفتند. امروز DSM-5-TR هیچ معیار تشخیصی جداگانه‌ای برای ADD تعریف نمی‌کند.-1-21
بنابراین، اگر کسی از ADD حرف می‌زند، در عمل به تیپ بی‌توجه ADHD اشاره دارد. تفاوت در نام نیست، در الگوی غالب علائم است. این نکته را در ادامه با جزئیات بیشتری باز می‌کنیم تا هم برای خودتان و هم برای اطرافیان‌تان روشن شود.
ADD در گذشته چگونه تعریف می‌شد
واژه Attention Deficit Disorder یا همان ADD در ویرایش سوم DSM (سال ۱۹۸۰) به عنوان یک تشخیص رسمی معرفی شد. در آن زمان دو نوع برایش در نظر گرفتند: ADD همراه با بیش‌فعالی و ADD بدون بیش‌فعالی.-1
کسانی که خود را «ADD» می‌نامند، اغلب در دهه ۱۹۸۰ با برچسب ADD بدون بیش‌فعالی تشخیص گرفته‌اند. علائم شاخص آنها بیشتر در حوزه تمرکز، حافظه کاری و سازمان‌دهی بود، نه در تحرک بدنی زیاد.-1
با پیشرفت علم، متخصصان فهمیدند که بیش‌فعالی در بسیاری از موارد بخش مهمی از همین اختلال است، حتی اگر در ظاهر دیده نشود. به همین دلیل، از ویرایش سوم بازنگری‌شده DSM به بعد، ADD و زیرشاخه‌هایش با نام ADHD بازتعریف شدند.-1
امروز وقتی از ADD صحبت می‌کنیم، داریم از یک برچسب تاریخی حرف می‌زنیم، نه یک تشخیص مستقل و معتبر در نظام سلامت روان. این تغییر نام، تغییری در درک ما از اختلال بود، نه اختراع یک بیماری تازه.
سه چهره ADHD و جایگاه واقعی ADD
DSM-5-TR برای ADHD سه تیپ یا نمایش بالینی تعریف می‌کند. این سه تیپ نشان می‌دهند که علائم در هر فرد چگونه غالب می‌شوند و همان جایی است که ADD قدیمی در آن جای می‌گیرد.
تیپ بی‌توجه غالب. این همان چیزی است که قبلاً ADD نامیده می‌شد. فرد در تمرکز، دنبال کردن دستورالعمل‌ها، سازمان‌دهی کارها و به یاد سپردن جزئیات روزمره مشکل دارد. حواسشeasily پرت می‌شود، وسایلش را گم می‌کند و ممکن است در نگاه اول «آرام» به نظر برسد، چون تحرک بدنی آشکاری ندارد.-21
تیپ بیش‌فعال و تکانشگر غالب. در این حالت، بی‌قراری جسمی و رفتاری برجسته‌تر است. فرد نمی‌تواند مدت طولانی بنشیند، مدام وول می‌خورد، زیاد حرف می‌زند، وسط حرف دیگران می‌پرد و پاسخ را پیش از تمام شدن سؤال بیرون می‌دهد.-21
تیپ ترکیبی. شایع‌ترین شکل در بسیاری از مراجعان است. علائم بی‌توجهی و بیش‌فعالی تکانشگری هر دو با هم حضور دارند و هیچ‌کدام به تنهایی بر دیگری غلبه نمی‌کند.-21
نکته مهم این است که تیپ‌ها ثابت نمی‌مانند. ممکن است علائم فرد در طول زمان تغییر کنند. یک کودک با تیپ بیش‌فعال ممکن است در بزرگسالی بیشتر به سمت بی‌توجهی و بی‌قراری درونی حرکت کند. به همین دلیل، برچسب ADD قدیمی بیش از آنکه یک تشخیص دقیق باشد، یک توصیف ناقص از یک لحظه خاص بود.
چرا بیش‌فعالی در بزرگسالان شکل دیگری دارد
بسیاری از بزرگسالانی که برای اولین بار به ADHD فکر می‌کنند، تصور می‌کنند باید مثل کودکان «پرجنب‌وجوش» باشند. اما بیش‌فعالی در بزرگسالی اغلب از بیرون دیده نمی‌شود. به جای دویدن و بالا رفتن از دیوار، فرد احساس بی‌قراری درونی و بی‌تابی شدید دارد.-14
تکانشگری هم ممکن است به شکل تصمیم‌های عجولانه، قطع کردن حرف دیگران یا رانندگی پرخطر بروز کند. در کنار اینها، مشکلات مربوط به کارکرد اجرایی مغز بسیار شایع است: برنامه‌ریزی ضعیف، مدیریت زمان ناکارآمد، شروع دشوار کارها و به تعویق انداختن مزمن وظایف.-15
نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود، نقش تنظیم هیجان است. بسیاری از بزرگسالان با ADHD نوسان‌های خلقی سریع، حساسیت بالا به انتقاد و تحمل کم در برابر ناکامی را تجربه می‌کنند. اینها نشانه ضعف شخصیت نیستند، بلکه در بافت اختلال قابل توضیح‌اند.-15
تشخیص ADHD در بزرگسالی یک شرط کلیدی دارد: علائم باید از قبل از دوازده‌سالگی شروع شده باشند، حتی اگر در آن زمان مورد توجه قرار نگرفته باشند. علاوه بر این، علائم باید در دو یا چند موقعیت مختلف، مثلاً خانه و محیط کار، اختلال ایجاد کنند و صرفاً ناشی از استرس موقت یا مشکل دیگری نباشند.-14
تفاوت ADHD با ADD در یک نگاه عملی
اگر بخواهیم تفاوت را بدون پیچیدگی توضیح دهیم، سه محور اصلی وجود دارد.
از نظر اصطلاح‌شناسی، ADD دیگر یک تشخیص رسمی نیست و ADHD نام معتبر و جاری است. هر کسی که امروز از ADD استفاده می‌کند، در واقع به تیپ بی‌توجه ADHD اشاره دارد.
از نظر الگوی علائم، ADD قدیمی فقط بی‌توجهی را در کانون داشت، در حالی که ADHD می‌تواند بی‌توجهی، بیش‌فعالی تکانشگری یا ترکیبی از هر دو را شامل شود. به همین دلیل، ADHD چتر گسترده‌تری است که همه اشکال را در بر می‌گیرد.
از نظر مسیر تشخیص و درمان، هیچ پروتکل جداگانه‌ای برای ADD وجود ندارد. ارزیابی بالینی بر اساس معیارهای ADHD انجام می‌شود و انتخاب درمان بر اساس شدت علائم، سن و میزان اختلال در عملکرد فرد تعیین می‌شود. این یعنی تمرکز بر تیپ غالب و نیازهای واقعی فرد، نه برچسب قدیمی.
مغز، دوپامین و آنچه پشت این علائم می‌گذرد
ADHD یک ضعف اراده یا تربیت نادرست نیست. شواهد پژوهشی گسترده نشان می‌دهند که در این اختلال، تنظیم انتقال‌دهنده‌های عصبی، به‌ویژه دوپامین و نوراپی‌نفرین، در شبکه‌های مغزی مسئول توجه و کارکرد اجرایی دچار تفاوت‌هایی شده است.
این تفاوت‌ها باعث می‌شوند که فرد برای تمرکز بر تکالیف dull و تکراری، به انگیزه بیرونی بیشتری نیاز داشته باشد. در عوض، وقتی موضوعی برایش جذاب باشد، ممکن است چنان غرق شود که گذر زمان را از دست بدهد. این الگوی «تمرکز بیش از حد بر علاقه» یکی از تجربه‌های رایج و کمتر شناخته‌شده در ADHD است.-21
درمان چه مسیری را دنبال می‌کند
درمان ADHD چندلایه است و به سن، شدت علائم و میزان آسیب عملکردی بستگی دارد. برای کودکان زیر شش سال، توصیه‌های معتبر بر آموزش والدین و مداخلات رفتاری پیش از دارو تأکید می‌کنند. برای کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان، ترکیب روان‌آموزشی، رفتاردرمانی و در صورت لزوم دارو رایج‌ترین رویکرد است.
داروهای محرک مانند متیل‌فنیدیت و مشتقات آمفتامین خط اول دارودرمانی در بزرگسالان هستند. داروهای غیرمحرک مانند اتوموکستین گزینه‌های خط دوم محسوب می‌شوند. درمان‌های روان‌شناختی، به‌ویژه درمان شناختی رفتاری، می‌توانند در کاهش علائم و بهبود مهارت‌های مقابله‌ای در کنار دارو مؤثر باشند.-14
هیچ‌کدام از این روش‌ها «معجزه» نیستند و انتخاب بین آنها نیاز به ارزیابی فردی دارد. اما پیام مهم این است که ADHD قابل مدیریت است و مداخله مناسب می‌تواند کیفیت زندگی را به طور معناداری تغییر دهد.
چند باور نادرست رایج
یک باور رایج این است که ADHD فقط مخصوص کودکان است. در حالی که بخش قابل توجهی از کودکان مبتلا، علائم را تا بزرگسالی حفظ می‌کنند و بسیاری از بزرگسالان برای اولین بار در همین مرحله تشخیص می‌گیرند.-15
باور نادرست دیگر این است که فرد مبتلا «نمی‌تواند تمرکز کند». واقعیت این است که مشکل در تنظیم و هدایت توجه است، نه نبود کامل توجه. فرد ممکن است ساعاتی روی یک موضوع جذاب غرق شود و در عین حال نتواند ده دقیقه به یک کار اداری خسته‌کننده بپردازد.-21
باور سومی که باید کنار گذاشته شود، این است که ADD یک اختلال جدا و مستقل است. همان‌طور که دیدیم، ADD امروز صرفاً نام قدیمی تیپ بی‌توجه ADHD است و تشخیص جداگانه‌ای برای آن وجود ندارد.
اگر این نشانه‌ها را در خود یا نزدیکانتان می‌بینید
تشخیص ADHD فقط با خواندن یک مقاله یا پر کردن یک آزمون اینترنتی انجام نمی‌شود. ارزیابی بالینی توسط متخصص، شامل بررسی سابقه کودکی، گزارش‌های افراد مطلع و ارزیابی تأثیر علائم بر حوزه‌های مختلف زندگی است. خودگزارشی به تنهایی کافی نیست و باید با اطلاعات تکمیلی همراه شود.-14
اگر علائم بی‌توجهی یا بی‌قراری به شکلی پایدار در کار، تحصیل یا روابط شما اختلال ایجاد می‌کند، گفت‌وگو با یک روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی اولین قدم منطقی است. پرهیز از خودتشخیصی و پرهیز از نسبت دادن همه مشکلات به ADHD، هر دو به یک اندازه مهم‌اند.
پرسش‌های متداول
آیا ADD هنوز یک تشخیص معتبر است؟ خیر. ADD در DSM-5-TR وجود ندارد و به عنوان بخشی از ADHD با تیپ بی‌توجه در نظر گرفته می‌شود.
آیا ممکن است فردی ADHD داشته باشد اما اصلاً بی‌قرار نباشد؟ بله. تیپ بی‌توجه غالب دقیقاً همین حالت است. فرد ممکن است از بیرون آرام به نظر برسد، اما درونش با پرت شدن حواس و خستگی ذهنی دست‌وپنجه نرم کند.
آیا ADHD در بزرگسالی «تازه» ایجاد می‌شود؟ خیر. علائم باید از کودکی شروع شده باشند، اما ممکن است تا زمانی که demands زندگی بزرگسالی بالا نرود، شناسایی نشوند.-14
آیا دارو تنها راه درمان است؟ خیر. روان‌آموزشی، رفتاردرمانی، تنظیم محیط و مهارت‌های سازمان‌دهی بخش‌های مهمی از مدیریت ADHD هستند. دارو در مواردی که لازم باشد، در کنار این مداخلات قرار می‌گیرد.
کاربر عزیز برای نوشته‌های خود می‌توانید به صورت زیر به این منبع ارجاع بدهید.
پرسشنامه های مربوط به بیش فعالی:
Q86-1تشخیص کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه (کانرز) والدین ۲۶ سوالی – – دارای روایی، پایایی و روش نمره گذاری-
Q86-2تشخیص کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه (کانرز) والدین۴۸ سوالی – – دارای روایی، پایایی و روش نمره گذاری-
Q86-3تشخیص کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه (کانرز) فرم معلم ۳۹ سوالی -( دارای روایی، پایایی و روش نمره گذاری- )
q86-3-3- مقیاس خودسنجی بیش‌فعالی و نقص توجه بزرگسالان (ASRS) کسلر و همکاران (۲۰۰۵)( 18سوال -8صفحه – دارای روایی، پایایی و روش نمره گذاری)
عزیزی مقدم.ا.(1405). بیش فعالی (ADHD) چیست و چه تفاوتی با ADD دارد؟. قابل دسترسی در https://rava20.irپ
آدرس وب سایت: https://rava20.ir
آدرس کانال روبیکا: https://rubika.ir/rava20ir
آدرس کانال تلگرام: https://t.me/RAVA2020
آدرس کانال آموزشی آپارات: https://www.aparat.com/amoozeh20
آدرس وبلاگ: http://abazizi.parsiblog.com/
خواهشمند است، نظر خودتان را در پایان نوشته در سایت https://rava20.ir مرقوم نمایید. همین نظرات و پیشنهاد های شما باعث پیشرفت سایت می گردد. با تشکر
پیشنهاد می شود مطالب زیر را هم در سایت روا 20 مطالعه نمایید:
هشدار جدی: چرا از سایت‌های نامعتبر پرسشنامه نخرید؟نمونه واقعی که پایان‌نامه رو دچار مشکل کرد!
پرسشنامه تلفیقی نگرش دانشجویان به يادگيري
پرسشنامه ساختار ادراک شده کلاس درس میگلی و همکاران (1988)
دانلود پرسشنامه استاندارد فارسی برای پایان نامه یا مقاله (راهنمای کامل و تصویری)
پرسشنامه استاندارد نتایج یادگیری اوروس و هرناندز(2016) (تک مولفه ای)
