پرسشنامه دوگانه وابستگی ابزاری و رابطه‌ای به مدل‌های زبانی بزرگ (LLM-D12)( یانکسکایا، 2025)

(Large Language Model Dependency ( Yankouskaya , 2025 )

وابستگی به مدل‌های زبانی بزرگ به معنای گرایش فرد به اتکای عادتی یا نسبتاً خودکار بر مدل‌های زبانی بزرگ در انجام وظایف شناختی، تصمیم‌گیری، تولید محتوا و تعاملات روزمره است.

برخلاف «اعتماد کارکردی» به یک فناوری، وابستگی معمولاً با کاهش استقلال شناختی، واگذاری بخشی از فرایندهای فکری به سیستم و افزایش تکیه بر خروجی‌های آن همراه است. در ادبیات مربوط به تعامل انسان و رایانه، این پدیده می‌تواند از طریق سازوکارهایی مانند «بارگذاری شناختی» (Cognitive Offloading)، اعتماد به اتوماسیون، نیاز به کارآمدی و همچنین شکل‌گیری پیوندهای فرااجتماعی با سیستم توضیح داده شود.

تحلیل داده های کمی با spss - pls - Amos و کیفی با maxqda — تحلیل داده های کمی با spss – pls – Amos و کیفی با maxqda

در مقیاس LLM-D12، وابستگی به LLM یک سازه دووجهی در نظر گرفته شده است: وابستگی ابزاری ناظر بر اتکای فرد به LLM برای حمایت شناختی، تسهیل تصمیم‌گیری، افزایش بهره‌وری و انجام وظایف است؛ و وابستگی رابطه‌ای ناظر بر گرایش به درک LLM به‌عنوان موجودیتی اجتماعی، همراه‌مانند یا دارای معنای عاطفی است.

بعد رابطه‌ای شامل خودافشایی، احساس همراهی، کاهش تنهایی و جانشینی اجتماعی است. نویسندگان تأکید می‌کنند که وابستگی به LLM لزوماً معادل اختلال یا اعتیاد بالینی نیست و ممکن است در برخی زمینه‌ها کارکردی باشد، اما می‌تواند در شرایطی به الگوهای مسئله‌ساز تبدیل شود. این مقیاس به‌طور خاص تلاش می‌کند وابستگی به LLM را از چارچوب‌های کلاسیک اعتیاد به اینترنت یا شبکه‌های اجتماعی متمایز کند و سازوکارهای ویژه تعامل با LLM را در نظر بگیرد.

پرسشنامه LLM-D12 توسط یانکسکایا و همکاران (2025) بر پایه کار نظری پیشین همان تیم طراحی و اعتباریابی شده است.

نسخه اولیه آن 26 گویه داشت که پس از تحلیل‌های روان‌سنجی به 12 گویه نهایی کاهش یافت. این مقیاس دو مؤلفه دارد: وابستگی ابزاری با 6 گویه (ID1–ID6) و وابستگی رابطه‌ای با 6 گویه (RD1–RD6).

پاسخ‌ها روی طیف لیکرت شش‌درجه‌ای و بدون نقطه وسط (از کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم) درجه‌بندی می‌شوند.