پرسشنامه عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (SDH-Q)
پرسشنامه عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (Social Determinants of Health Questionnaire – SDH-Q) یک ابزار خودگزارشی ۲۰ گویهای است که توسط Sabo و همکاران (۲۰۲۴) طراحی و اعتباریابی شده است. این پرسشنامه بر اساس چارچوب کمیسیون عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت سازمان بهداشت جهانی (CSDH) ساخته شده و شامل دو مؤلفهٔ مجزای «عوامل ساختاری» و «عوامل میانی» است که هرکدام ۱۰ گویه دارند.
اگر بهدنبال ابزاری معتبر، کوتاه و کاربردی برای سنجش عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت در محیطهای بالینی، پژوهشی یا اجتماعی هستید، SDH-Q دقیقاً همان ابزاری است که نیاز دارید. در این مقاله، به طور کامل با این پرسشنامه، ابعاد آن، ویژگیهای روانسنجی و نحوهٔ استفاده از آن آشنا میشوید.
عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (SDH) چیست؟
عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (Social Determinants of Health – SDH) به مجموعهای از شرایط اجتماعی، اقتصادی و محیطی اشاره دارند که بر سلامت افراد و جمعیتها تأثیر میگذارند-. این عوامل فراتر از مراقبتهای پزشکی هستند و نقشی تعیینکننده در سلامت جامعه ایفا میکنند-.
سازمان بهداشت جهانی (WHO) از طریق کمیسیون عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (CSDH)، این عوامل را به دو دستهٔ کلی تقسیم کرده است:
- عوامل ساختاری (Structural Determinants): شامل درآمد، تحصیلات، شغل، طبقهٔ اجتماعی، جنسیت و نژاد/قومیت که موقعیت اقتصادی-اجتماعی فرد را در سلسلهمراتب قدرت و دسترسی به منابع تعیین میکنند-.
- عوامل میانی (Intermediary Determinants): شامل شرایط مادی، عوامل روانشناختی، عوامل رفتاری/زیستی و نظام سلامت که تفاوتها در مواجهه با خطرات و استعداد ابتلا به پیامدهای ضعیف سلامت را شکل میدهند-.
با توجه به نقش کلیدی SDH در دستیابی به اهداف توسعهٔ پایدار (SDG)، دسترسی به ابزارهای معتبر و کوتاه برای سنجش این عوامل در محیطهای بالینی و اجتماعی، ضرورتی انکارناپذیر است--1.
معرفی کامل پرسشنامه SDH-Q
پرسشنامهٔ عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (SDH-Q) توسط Abdulwali Sabo و همکاران (۲۰۲۴) بر اساس چارچوب کمیسیون عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت سازمان بهداشت جهانی (CSDH) طراحی و اعتباریابی شده است-2-.
مشخصات کلی پرسشنامه:
| مشخصه | توضیح |
|---|---|
| نام ابزار | پرسشنامه عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (SDH-Q) |
| طراحان | Sabo، Kuan، Abdullah، Kuay، Goni، Kueh (۲۰۲۴) |
| تعداد گویهها | ۲۰ گویه |
| تعداد مؤلفهها | ۲ مؤلفه (ساختاری و میانی) |
| نوع ابزار | خودگزارشی (Self-Report) |
| زمان اجرا | کوتاه و مناسب برای محیطهای بالینی و اجتماعی |
| جامعهٔ هدف | بزرگسالان و جمعیتهای مختلف |
| منبع انتشار | BMC Public Health، جلد ۲۴، شماره ۲۵۰۷ (۲۰۲۴) |
ساختار دو مؤلفهای پرسشنامه:
مؤلفهٔ اول: عوامل ساختاری SDH (۱۰ گویه)
این مؤلفه به بررسی عواملی مانند درآمد، تحصیلات، شغل، طبقهٔ اجتماعی، جنسیت و نژاد/قومیت میپردازد که موقعیت اقتصادی-اجتماعی فرد را تعیین میکنند.
مؤلفهٔ دوم: عوامل میانی SDH (۱۰ گویه)
این مؤلفه شرایط مادی، عوامل روانشناختی، عوامل رفتاری/زیستی و دسترسی به خدمات سلامت را مورد سنجش قرار میدهد.