مقیاس وابستگی به هوش مصنوعی گفتگویی ( یوانیوان چن و همکاران، 2025 )
(Conversational AI Dependence Scale; CAIDS-20 (Chen, 2025)
وابستگی به هوش مصنوعی گفتگویی به یک وضعیت روانی و رفتاری اشاره دارد که در آن فرد به‌دلیل استفاده ی بیش از حد از هوش مصنوعی گفتگویی، نیاز پایدار و شدیدی به آن پیدا می‌کند و این وابستگی می‌تواند کارکردهای شناختی، هیجانی، رفتاری و اجتماعی فرد را به‌طور معنادار مختل کند. این سازه به‌عنوان نوعی اعتیاد رفتاری غیرشیمیایی و وابسته به تعامل انسان–رایانه در نظر گرفته می‌شود و از الگوهای عمومی استفاده ی مشکل‌آفرین از اینترنت متمایز است؛ زیرا در آن، تعامل مستقیم زبانی یا متنی با عامل هوش مصنوعی، گفت‌وگوهای چندنوبتی، خدمات شخصی‌سازی‌شده و تجربهی نسبتاً فردی و یک‌به‌یک نقش محوری دارد. در پژوهش چن و همکاران (2025)، ویژگی‌های اصلی این وابستگی شامل نشانه‌های رفتاری مانند برجستگی، تحمل، نشانه‌های ترک و عود؛ ویژگی‌های هیجانی مانند تغییر خلق و صمیمیت مجازی؛ برون‌سپاری شناختی مانند تنبلی شناختی و وابستگی به پردازش اطلاعات؛ و اختلال در کارکرد اجتماعی مانند تعارض و کناره‌گیری شناسایی شده است. همچنین وابستگی به هوش مصنوعی گفتگویی می‌تواند با پیامدهای منفی مانند مشکلات خواب، دشواری در روابط دوستانه و خانوادگی، افت تحصیلی، افسردگی، اضطراب و استرس رابطهی مثبت و با بهزیستی ذهنی رابطهی منفی داشته باشد.
این پرسشنامه توسط چن و همکاران (2025) طراحی و اعتبارسنجی شده است. نسخهی نهایی آن 20 گویه دارد و چهار مؤلفه/بُعد را می‌سنجد: عدم کنترل‌پذیری، نشانه‌های ترک، تغییر خلق و تأثیر منفی. پاسخ‌دهی به گویه‌ها بر پایهی یک طیف لیکرت شش‌درجه‌ای از «کاملاً مخالفم» تا «کاملاً موافقم» انجام می‌شود.