روش تحقیق موردی(The Case Study Approach)

بررسی موردی یک استراتژی تحقیق است که بر ادراک واقعیات فعلی در شرایطی خاص توجه دارد. مثال های مشهور برای تحقیقات موردی در زمینه ی سازمان و مدیریت به کارهای”سلزنیک (1994) در تشریح “TVA” ،”آلیسون  (1971)در مورد بحران موشکی کوبا و “پتی گرو1973در مورد تصمیم گیری خرده فروشان انگلیسی اشعار دارد . تحقیق موردی می تواند تک موردی و یا چند موردی و دارای سطوح متعددی از تجزیه و تحلیل باشد(ین ، 1984) مثل کار “هاریس”و “ساتون”در مورد سازمان در حال اضمحلال.

در بررسی های موردی به نوع خودازترکیب شیوه های جمع آوری اطلاعات از جمله آرشیوها، مصاحبه، مشاهده استفاده می گردد .شواهد و مدارک ممکن است کیفی و یا کمی و یا هر دوی آنها باشند .بررسی های موردی می تواند برای تحقق هدف های مختلفی چون تبیین، آزمون تئوری به کار رود؛ اما عمدتا مورد پژوهی برای ایجاد تئوری مهم ترین روش تحقیق است.تئوری پردازی از طریق تحقیقات موردی شامل 8مرحله است:

1. شروع کار(Getting started)که به وسیله ی تعریف سؤال تحقیق حداقل در یک موضوع وسیع امکاان پاییر است .منطق تعریف سؤال تحقیق درست مثل تحقیقات آزمون فرضیه است. این سؤال معطوف به چگونگی و چرایی پدیده ی مورد مطالعه است .این سؤال ممکن است در خلال تحقیق تغییر نماید .محققان بایستی تا آنجایی که ممکن است از تفکر درباره رابطه ی مشخص بین متغیرها و تئوری اجتناب نمایند.
2. 2-     انتخاب موارد(selecting cases) :این مرحله یک جنبه ی با اهمیت در پردازش تئوری از طریق تحقیق موردی است .مثال تحقیق آزمون فرضیه،مفهوم جمعیت تعیین کننده است؛ زیرا جمعیت معرف مجموعه ای از معانی است که در نمونه گیری مورد غفلت قرارمی گیرد و از طرف دیگر انتخاب یک جمعیت مناسب متغیرهای اضافی و غیر اصلی را کنترل نموده و کمک می کند تا بتوان حدود تصمیم پذیری یافته ها را تعریف نمود .نمونه گیری از جمعیت مورد مطالعه برای تئوری پردازی در تحقیق موردی غیرمعمول است
3. مهارت استفاده از ابزارها و اسناد(Crafting instruments &protocols) :در بررسای موردی ،محققانی که قصد پردازش تئوری را دارند، بایستی ترکیبی از روش های جمع آوری اطلاعات را مورد استفاده قرار دهند . به ویژه،استفاده ازآرشیوها، مصاحبه و مشاهده عمومیت دارد .برخی از محققان تنها از یک روش استفاده می کنند.درست مثل تحقیق آزمون فرضیه،استفاده از روش های متعدد، استحکام بسیار بیشتری به فرضیه ها و بنیان های تحقیق می دهد.
4. ورود به میدان تحقیق (Entering the field) :همپوشی تجزیه وتحلیل اطلاعات و جمع آوری اطلاعات در تحقیق موردی اهمیت ویژه ای دارد .برای مثال “گلاسر”و “اشتراوس”در مورد پیوند جمع آوری، طبقه بندی و تجزیه وتحلیل اطلاعات بحث کرده اند؛ درحالی که، برخی دیگر از محققان چنین درجه ای از همپوشی را زیاد می دانند .به هرحال،این همپوشی به محققین اجازه می دهد که از جمع آوری داده ها به طور انعطاف پذیری بهره مند شوند .یکی از شکل های کلیدی تئوری پردازی در تحقیقات موردی رهایی محققین از تنظیم فرایند جمع آوری اطلاعات از پیش است .در حین تحقیق، این فرایند می تواند با هر نوع ترکیبی از شیوه ها تنظیم گردد .
5. تجزیه وتحلیل اطلاعات از طریق داده های درون مورد و جست وجو برای الگوهای بین موارد (Analyzing within-case data and searching for cross-case patterns):تجزیه وتحلیل اطلاعات قلب تئوری -پردازی در تحقیقات موردی است .تجزیه وتحلیل درون مورد درصدد تحلیل جزئیات ضبط شده در هر میدان تحقیق است و برای چنین تحلیلی شکل استانداری وجود ندارد؛ اما کلید می تواند یک مقایسه ی خوب بین موارد با در نظرگرفتن بسیاری از راه های مخالف باشد .یک تاکتیک عمده استفاده از الگوها یا ابعاد است که تشابه بین گروه ها با اختلافات درون گروهی ممزوج می شود .ابعاد می توانند به وسیله ی مسأله تحقیق یا ادبیات موجود تحقیق شناخته شوند
6. 6-       .شکل دادن به فرضیه(shaping hypotheses) :فرضیه ها از طریق تحلیل درون میدان تحقیق و تاکتیک های میدان های مختلف، نقطه نظرات متفاوت، موضوعات تکراری، مفاهیم و امکان رابطه ی بین متغیرها ظهور پیدا می کنند.مقایسه ی سیستماتیک بین چهارچوب به وجودآمده و شواهدی که از هر تحقیق موردی به دست می آید و یا به عبارتی مقایسه ی تئوری و داده ها،ایده ی مرکزی محققان است .همبستگی نزدیک فرضیه ها برای پردازش یک تئوری خوب و تصفیه ی تعریف بنیان های تحقیق و ارائه ی شواهدی که این بنیان ها را در هر موردی اندازه گیری نماید، در شکل گیری یک فرضیه یخ وب حائز اهمیت است..
7. شمول سابقه ی تحقیق(Enfolding literature) :این مرحله یکی از مراحل ضروری پردازش تئوری است .مقایسه ی تئوری یا فرضیه ها با تئوری ها و فرضیه های مشابه و یا متعارض باید در سطح وسیعی صورت گیرد و چگونگی و چرایی این تشابه و تعارض کلید این فرایند است .آزمودن سابقه ی تحقیق که در تعارض و تباین با تئوری پدید آمده می باشد،به دو دلیل اهمیت دارد : اوّل آنکه یافته-های متعارض اگر مورد غفلت قرار گرفته باشند، اطمینان به یافته های به دست آمده را کاهش می دهند و دوم، تحقیقات متعارض باعث می شوند محقق به خلاقیت و ابتکار بیشتر و روش های بهتری از تفکر دست یابد تا چهارچوبهای پیشین را درهم شکند
8. 8-      .رسیدن به انتها(Reaching closure) :که در دو موقع اهمیت پیدا می کند :وقتی که بررسی های موردی متوقف می شود و وقتی که تکرارها بین تئوری و داده ها خاتمه می پذیرد در موقع اول، وقتی یک اشباع تئوریکی پدید می آید و یک قالب نظری شکل می گیرد، بررسی موردی تمام شده تلقی می گردد .اشباع تئوریکی نقطه ای است که فراگیری افزایشی برای محقق به کمترین حد (minimal)خود می رسد .در موقع دوم،باز ایده ی اصلی اشباع تئوری می باشد که وقتی فرایند تکرار متوقف می شود ،پیشرفت افزایشی کمترین حد خود را دارد.

روشهای تحقیق همبستگی

تحقیق همبستگی (Correlation) که خود زیر مجموعه تحقیقات توصیفی (غیر آزمایشی) است با این هدف انجام می‌شود که رابطه میان متغیرها (Variables) را نشان دهد. تحقیق همبستگی بر اساس هدف تحقیق به سه دسته کلی تقسیم می‌شود.

دسته اول به تحقیقاتی مربوط می‌شود که هدف بررسی همبستگی دو متغیری است، بدین معنی که محقق می‌خواهد رابطه دو به دو متغیرهای موجود را بررسی کند.

دسته دوم تحقیقات مربوط به تحلیل رگرسیون (Regression Analysis) را شامل می‌شود که هدف آن پیش بینی تغییرات یک یا چند متغیر وابسته (ملاک) با توجه به متغیرهای مستقل (پیش بینی) است.

دسته سوم مربوط به تحلیل ماتریس همبستگی (Correlafion Matrix Analysis) و آزمودن روابط ساختاری مبتنی بر نظریه ها انجام می‌گیرد. هر یک از این سه دسته تحقیق روش آماری خود را برای تجزیه و تحلیل لازم دارد که برخی از این روشها به دلیل پیچیدگی توسط کامپیوتر انجام می‌شود.

روش تحقیق همبستگی دو متغیری

در این نوع تحقیق همبستگی هدف تعیین میزان همبستگی تغییرات دو متغیر می‌باشد. در اکثر تحقیقات همبستگی دو متغیری از مقیاس فاصله‌ای با پیش فرض توزیع طبیعی دو متغیر در جامعه برای اندازه گیری استفاده می‌شود و معمولا برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از فرمول ضریب همبستگی گشتاوری پیرسون (Pearson Product Moment Correlation Coefficient) استفاده می شود.

روش تحلیل رگرسیون

در این نوع تحقیق همبستگی هدف پیش بینی یک یا چند متغیر وابسته (که در این تحقیق ملاک نامیده می‌شود.) از یک یا چند متغیر مستقل (که در این تحقیق پیش بینی نامیده می‌شود) است. در این روش با توجه به تعداد متغیرها می‌توان از مدل رگرسیون چندگانه (Multiple Regression) و مدل رگرسیون چند متغیری (Multivariate Regression) برای تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده کرد. در تحلیلهای از نوع رگرسیون متغیرهای پیش بینی را می‌توان به سه روش همزمان (Simultaeous) ، گام به گام (Stewise) و سلسله مراتبی (Hierarchical) وارد تحلیل کرد.

در روش همزمان تمام متغیرهای پیش بینی باهم وارد تحلیل می‌شوند. در روش گام به گام اولین متغیر پیش بینی بر اساس ضریب همبستگی صفر مرتبه با متغیر ملاک وارد تحلیل می‌شود و پس از آن سایر متغیرهای پیش بینی برحسب ضریب همبستگی تفکیکی (Partial) یا نیمه تفکیکی (Semi – Partial) وارد تحلیل می‌شوند. در روش سلسله مراتبی ورود متغیرها بر اساس یک چارچوب نظری یا تجربی مورد نظر محقق صورت می‌گیرد. به عبارت دیگر محقق شخصا درباره ترتیب ورود متغیرها به تحلیل تصمیم گیری می‌کند.

روش تحلیل ماتریس همبستگی یا کواریانس

تخلیل عاملی

ماتریس همبستگی از نوع تحلیل عاملی با هدف تبین تغییرات متغیرها در عاملهای محدودتر یا تعیین خصیصه‌های زیر بنایی یک مجموعه از داده‌ها انجام می‌شود. این روش می‌تواند بر دو نوع اکتشافی (Exploratory) یا تاییدی (Confirmatory) انجام شود. در تحلیل عامل اکتشافی محقق درباره تعداد عامل های خصیصه فرضیه‌ای ندارد؛ در صورتی که برای روش تاییدی فرضیه ارائه می‌شود.

معادلات ساختاری

ماتریس همبستگی از نوع معادلات ساختاری با هدف آزمودن مدل خاصی از رابطه بین متغیرها انجام می‌شود. در این مدل داده‌ها به صورت ماتریسهای همبستگی (کواریانس) در آمده و یک مجموعه معادلات رگرسیون بین متغیرها تدوین می‌شود. همچنین در مدل معادلات ساختاری اثرهای مستقیم و غیرمستقیم متغیرها به منظور شناخت روابط علی مورد محاسبه قرار می‌گیرند. این نوع تحلیلها بیشتر پس از فراهم آمدن نرم افزارهایی مانند EQS , LISREL, pls , Amos  امکان پذیر شده است که به تدریج کامل تر و پیچیده تر شده‌اند.

ویژگیهای روش تحقیق همبستگی‏

• این روش هنگامی به کار می‌رود که تعداد متغیرهای بازیگر در موقعیت آزمایش زیاد باشند، به طوری که از ‏طریق روش تحقیق تجربی، کنترل و دستگاری آنها امکان‌پذیر نباشد، مانند تحقیقاتی که در زمینه پیش‌بینی ‏موفقیت یا شکست دانش آموزان در تحصیلات دانشگاهی صورت می‌گیرد.‏
• این روش تحقیق، سنجش و ارزیابی چند متغیر و روابط فیمابین آنها را در لحظه‌ای ویژه‌ و در شرایط واقعی ‏مقدور می‌سازد، مانند تحقیقاتی که در زمینه بررسی روائی و پایائی آزمونها انجام می‌گیرد.‏
• این روش پژوهشی صرفاً درجات همبستگی و روابط بین متغیرها را بررسی می‌کند.‏

محدودیت‌های روش تحقیق همبستگی

• ‏در این روش از پژوهش الزاماً روابط علت و معلولی شناسائی نمی‌شود،‌ بلکه فقط هدف آن است که مشخص ‏شود کدام متغیر با کدام متغیر دیگر به طور نسبی در جهت مثبت یا منفی همگام است.‏
• با مقایسه با روش تحقیق تجربی، این روش کنترل کمتری در مورد متغیرهای مستقل اعمال می‌کند.‏
• در این روش تحقیق تاثیر روابط مصنوعی و غیرواقعی و همچنین به علت ضعف کنترل شدید متغیرهای ‏مستقل، اثر عوامل خارج از حوزه تحقیق بر نتایج زیاد است.‏

کاربرد تحقیق همبستگی در انجام پایان نامه

• هنگامی که محقق، دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا یک دسته اطلاعات از دو یا ‏چند گروه را در اختیار دارد،‌ می‌تواند از این روش تحقیقی استفاده کند، چرا که این روش برای مطالعه میزان ‏تغییرات در یک یا چند عامل در اثر تغییرات یک یا چند عامل دیگر است.‏
• تحقیق همبستگی در طیف وسیعی از مطالعاتی که به دنبال شناسایی روابط بین متغیرها هستند، مورد استفاده قرار می گیرد، هم چنین در مطالعاتی که در صدد ارزیابی توافق و پیش بینی متغیرها هستند، می تواند کمک کننده باشد.

مراحل مختلف تنظیم تحقیق همبستگی در انجام پایان نامه

• موضوع تحقیق را تعیین کنید.‏
• از نوشته‌ها و مقالات موجود و مربوط به موضوع مورد تحقیق خود،‌ مطالعه و بررسی عمیقی را آغاز و از آن با ‏توجه روشن شدن تحقیق و یاری گرفتن در تهیه طرح تحقیق استفاده نماید.ومساله ویا سئوال اصلی خودرا نسبت به ‏موضوع تدوین کنید.
• روش انجام تحقیق خود را مشخص کنید.
• به تجربه و تحلیل، تعبیر و تفسیر یافته‌ها و نتیجه‌گیری از آنها و ارائه پیشنهادات اجرایی و تحقیقاتی از آنها ‏مبادرت ورزید.
• از کار تحقیقاتی یک گزارش تنظیم و تهیه نماید.‏

ضریب همبستگی شاخصی است ریاضی که جهت و مقدار رابطه ی بین دو متغیر را توصیف می‌کند. ضریب همبستگی درمورد توزیع های دویا چند متغیره به کار می رود. اگر مقادیر دو متغیر شبیه هم تغییر کند یعنی با کم یا زیاد شدن یکی دیگری هم کم یا زیاد شود به گونه‌ای که بتوان رابطه آنها را به صورت یک معادله بیان کرد گوییم بین این دو متغیرهمبستگی وجود دارد.

 ضریب همبستگی پیرسون، ضریب همبستگی اسپیرمن و ضریب همبستگی تاو کندال از مهمترین روش‌های محاسبه همبستگی میان متغیرها هستند.

بطور کلی:

• اگر هر دو متغیر با مقیاس رتبه‌ای باشند از شاخص تاوکندال استفاده می‌شود.
• اگر هر دو متغیر با مقیاس نسبتی و پیوسته باشند از ضریب همبستگی پیرسون استفاده می‌شود.
• اگر هر دو متغیر با مقیاس نسبتی و گسسته باشند از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده می‌شود.

ضریب همبستگی

ضریب همبستگی (Correlation Coefficient) ابزاری آماری برای تعیین نوع و درجه رابطهٔ یک متغیر کمی با متغیر کمی دیگر است. ضریب همبستگی، یکی از معیارهای مورد استفاده در تعیین همبستگی دو متغیر است.

ضریب همبستگی شدت رابطه و همچنین نوع رابطه (مستقیم یا معکوس) را نشان می‌دهد. این ضریب بین ۱ تا ۱- است و در صورت عدم وجود رابطه بین دو متغیر، برابر صفر است.

برای محاسبه ضریب همبستگی چند روش وجود دارد که هر کدام دارای کاربرد خاصی است که معروفترین آن ها عبارت است از:

·         ضریب همبستگی خطی پیرسون

 میزان ارتباط خطی دو متغیر کمی را می دهد.

·         ضریب همبستگی خطی اسپیرمن

 از این ضریب برای تعیین میزان ارتباط بین متغیرهای رتبه ای استفاده می شود. از توزیع متغیر های کمی نرمال نباشد نیز از این ضریب استفاده می شود.

·         ضریب همبستگی کندال

 میزان ارتباط بین متغیر های رتبه ای و اسمی را می دهد.

تفاوت ضریب همبستگی رتبه ای اسپیرمن و ضریب همبستگی پیرسون

• ضریب همبستگی پیرسون برای محاسبه ی همبستگی دو متغیر فاصله ای یا نسبی به کار برده می شود، ولی ضریب اسپیرمن، همبستگی موجود بین دو متغیر ترتیبی را نشان می دهد.
• به کمک ضریب همبستگی اسپیرمن روابط غیرخطی بررسی می شود در حالیکه ضریب همبستگی پیرسون به منظور بررسی یک رابطه ی خطی بکار برده می شود.
• کارایی ضریب همبستگی رتبه ای اسپیرمن کمتر از ضریب همبستگی پیرسون است.
• محاسبه ی ضریب همبستگی اسپیرمن ساده تر بوده و نیاز به پیش فرض های کمتری نسبت به ضریب پیرسون دارد.

تفسیر و نتایج تحقیق همبستگی

در تفسیر نتایج تحقیقات همبستگی باید به این نکته توجه داشت که همبستگی بین دو یا چند متغیر ضرورتا و الزاما به معنی رابطه علت و معلولی بین آنها نیست و غالبا عوامل دیگری نیز وجود دارند که بر هر دو متغیر مستقل و وابسته تاثیر می‌گذارند. یک رابطه همبستگی بین متغیرها فقط این مطلب را بیان می‌کند که تغییر در یک متغیر موجب تغییر در متغیر دیگری می‌شود. تحقیقات همبستگی معمولا رویکردی مقدماتی برای مطالعه روابط علت و معلولی است. همبستگی  بین متغیر نمی تواند روابط علت و معلولی را بیان نماید.

روش تحقیق پیمایشی

تحقیق پیمایشی Survey method روشی برای بررسی توزیع ویژگی‌های یک جامعه از طریق گردآوری داده است. برخی این روش را معادل گردآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه می دانند اما در واقع پیمایش فراتر از صرفا گردآوری داده‌ها و یکی از انواع روش تحقیق محسوب می‌شود. اگرچه ‏پرسشنامه در این روش کاربرد گسترده‌ای دارد، اما برای جمع‌آوری اطلاعات می‌توان از فنون دیگراستفاده کرد. پیمایش، مجموعه‌ای از روش‌های منظم و استاندارد است که برای جمع آوری اطلاعات درباره افراد، خانواده ها و یا مجموعه های بزرگتر مورد استفاده قرار می گیرد وهمچنین روشی برای بدست آوردن اطلاعاتی درباره ی دیدگاه‌ها، باورها، نظرات، رفتارها یا مشخصات گروهی از اعضای یک جامعه آماری از راه انجام تحقیق است.

این روش احتمالا بهترین روش موجود برای آن دسته از پژوهندگان اجتماعی است که علاقه مند به جمع آوری داده های اصلی برای توصیف جمعیت های بزرگ هستندکه نمی توان بطور مستقیم آنهارا مشاهده کرد . با نمونه گیری احتمالی دقیق میتوان گروهی از پاسخگویان را فراهم کرد که  ویژگیهای آنان منعکس کننده ویژگیهای جمعیت بزرگتر باشد هم چنین این روش وسیله خوبی برای سنجش نگرشها و جهت گیریها است . میتوان از پیمایشها برای هدفهای توصیفی واکتشافی استفاده کرد. پیمایش از روش‌های تحقیق اجتماعی است، که مانند هر روش ‏دیگر طرفداران و منتقدانی دارد.

تعریف تحقیق پیمایشی

تحقیق پیمایشی روشی است برای بدست‌آوردن اطلاعاتی در باره دیدگاه‌ها، باورها، نظرات، رفتارها، انگیزه‌ها یا مشخصات گروهی از اعضای یک جامعه این روش آماری است که از راه انجام تحقیق و پژوهش علمی میسر می‌شود. همچنین پیمایش را می‌توان روشی علمی در تحقیقات اجتماعی قلمداد کرد که شامل، روشهای منظم و استاندارد برای جمع‌آوری اطلاعات درباره افراد، خانواده‌ها یا مجموعه‌های بزرگتری از گروههای مختلف جامعه است. در حقیقت پیمایش را می‌توان هم به ابزار استفاده برای جمع‌آوری داده‌ها و هم به فرایند‌های بکار گرفته شده هنگام بهره‌گیری از آن ابزار تلقی کرد.

پیمایش مجموعه ای از روش های منظم و استاندارد است که برای جمع آوری اطلاعات درباره افراد، خانواده ها و یا مجموعه های بزرگتر مورد استفاده قرار می گیرد. پیمایش به معنی تکنیک خاصی در گردآوری اطلاعات نیست هر چند عمدتاً از پرسشنامه استفاده می شود اما فنون دیگری از قبیل مصاحبه عمیق و مصاحبه ساختنی مشاهده تحلیل محتوی جز این ها هم به کار می رود.

تحقیق پیمایش عبارت است از اجرای پرسشنامه ها روی نمونه ای از پاسخگویانی که از میان جمعیتی انتخاب می شوند و به عبارتی پیمایش مجموعه ای از روش های منظم و استاندارد است که برای جمع آوری اطلاعات درباره افراد، خانواده ها و یا مجموعه های بزرگتر مورد استفاده قرار می گیرد. فنون دیگری از قبیل مصاحبه عمیق و مصاحبه ساختنی مشاهده تحلیل محتوی جز این ها هم به کار می رود.

انواع روش تحقیق پیمایشی

پیمایش مقطعی

روش مقطعی (Cross Sectional) بر گرد آوری داده ها درباره یک یا چند صفت در یک مقطع زمانی خاص دلالت دارد. برای مثال بررسی میزان علاقه دانشجویان سال اول دبیرستان به ادامه تحصیل در یک رشته خاص. بیشتر تحقیقات مدیریت در دوره کارشناسی ارشد تحقیقات پیمایشی-مقطعی هستند. روش مقطعی به منظور گردآوری داده‌ها درباره یک یا چند صفت در یک مقطع از زمان (یک روز، یک هفته، یک ماه) از طریق نمونه‌گیری از جامعه انجام می شود. اینگونه پژوهش به توصیف جامعه براساس یک یاچند متغیر می‌پردازد. برای مثال به منظور بررسی میزان علاقه دانشجویان کارشناسی مدیریت به ادامه تحصیل در شاخه های مختلف مدیریت می توان از روش تحقیق پیمایشی به شیوه مقطعی استفاده کرد. در تحقیقات مدیریت، مطالعات مقطعی به منظور شناخت ماهیت و میزان تغییرات که نمایانگر سطوح سنی مختلف است انجام می شود.

پیمایش طولی

در روش تحقیق طولی (Longitudinal) ، داده ها در طول زمان گردآوری شده تا رابطه بین متغیرها در طول زمان سنجیده شود. برای مثال «سیر تحول ثبت نام دانشجویان دختر در دوره های تحصیلات تکمیلی» یا «بررسی تحول مهارت های زبان فارسی پایه اول تا پنجم ابتدائی». تحقیقات تحولی که به بررسی روندها و تحول پدیده ها در طول زمان می پردازند از این دسته هستند. در تحقیقات طولی، داده ها در زمان های مختلف گردآوری می شود تا تغییرات بر حسب زمان بررسی شده و به رابطه این متغیرها از نظر تغییرات در طول زمان پی برده شود. بررسی روند فرایندها، بررسی یک گروه ویژه یا بررسی یک گروه منتخب در این نوع مطالعه استفاده می شود. این مطالعات در طول یک زمان ۵ ساله یا ۱۰ ساله انجام می شود. این مطالعات نیاز به زمان و هزینه بالایی دارند و برای دانشجویان دوره ارشد مدیریت مناسب نیستند.

فرایند پژوهش پیمایشی

پیمایش یک فرایند پژوهشی است که به منظور جمع‌آوری اطلاعات درباره این موضوعات که: مردم چه می‌دانند؟ چه فکر می‌کنند؟ چه کاری انجام می‌دهند؟ و… انجام می پذیرد.پژوهشهای پیمایشی می‌‌توانند در سه سطح انجام‌پذیرند که شامل توصیف، تبیین و کشف  هستند.

پژوهشهای افکارسنجی و نظرسنجی از جمله پیمایشهایی محسوب می‌شوند که در بخش توصیفی مطرح می‌شوند. در حوزه توصیف، این روش به منظور توصیف یک جامعه تحقیقی در زمینه یک پدیده معین انجام می‌شود. به همین دلیل در پیمایشهای توصیفی، پژوهشگر در مورد علت وجودی پدیده یا  چرایی مسئله بحث نمی کند بلکه  تنها به چگونگی آن مسئله به پژوهش و کاوش می‌پردازد و آنرا صرفاًَ توصیف می‌کند. پرسشهایی مثل چگونه، چه کسی، ‌چه چیزی، کجا، ‌چه مقدار، چه تعداد؟ و… از جمله مهمترین مولفه‌های مطرح شده در پیمایشهای توصیفی است.

تفاوت پرسشنامه و پیمایش

پژوهش پیمایشی به معنی گردآوری داده‌ها نیست و پیمایش با پرسشنامه تفاوت دارد. در یک پیمایش علاوه بر پرسش، گردآوری و تحلیل داده‌ها را نیز شامل می‌شود. در حوزه تبیین، علاوه بر توصیف و چگونگی پدیده‌ها، به تفسیر و بیان علل احتمالی و همچنین تبیین علّتها و دلایل  رفتارها و تشریح علّی انگیزه‌های افراد نیز پرداخته می‌شود. در این نوع مطالعات (پیمایش‌های تبیینی) به چرایی رفتار ها پرداخته می‌شود‌. تبیین عبارت است از برقراری رابطه‌ای درونی و متقابل بین متغیرهای مختلف پژوهش است.  درپیمایش‌های تبیینی، پرسش‌هایی مثل: چرا ؟ به چه دلیل؟ برای چه؟ و… از جمله مهمترین مولفه‌های مطرح شده به شمار می روند.

مراحل پژوهش پیمایشی

جمع‌آوری اطلاعات‌: چنانچه پیمایش‌‌ها به خوبی  طرح و هدایت شوند این امکان را به سازمانها می‌دهند که اطلاعاتی دقیق درباره طیف گسترده‌ای از مسائل جمع‌آوری کنند. پیمایش روشی است کاملاً اثر بخش و کارا جهت جمع آوری اطلاعات مورد نیاز. پیمایشهای سازمانی ازحیث جمع‌آوری اطلاعات انعطاف‌پذیرند و می‌توان از آن برای دستیابی به اهداف متعدد و مختلفی همچون، ارزشیابی نیازهای کارکنان، دیدگاههای مشتریان، شناخت انگیزه‌های کارکنان و همچنین نظرات و ترجیحات مشتریان نسبت به کالاها و خدماتی که دریافت  کرده‌اند، استفاده کرد.

بهبود ارتباطات: پیمایش می‌تواند به عنوان ابزاری قدرتمند برای بهبود ارتباطات بین بخش‌های مختلف یک سازمان عمل کند. پیمایشها برای ایجاد ارتباطات رو به بالا، از کارکنان سطوح پایین به سمت مدیران مفید هستند  و همچنین می‌توانند در ارتقاء وتحکیم روابط برون‌سازمانی و چگونگی مناسبات دو سویه بین سازمان و مشتریات راهگشا باشد. پیمایشها و نظرسنجی‌ها می‌توانند به عنوان ابزاری مشخص و ایمن برای برقراری ارتباط بین مدیران و کارکنان و سازمان و مشتریان استفاده شوند. پیمایش‌های موثر  به کارکنان این احساس را می‌دهند که آنها بخشی از فرایند تصمیم‌گیری هستند و نظرات و پیشنهادهای آنها برای سازمان اهمیت دارد.

بازنگری و ارزیابی آثار: آن دسته از پیمایشهایی که به صورت مرتب انجام می‌شود، می‌تواند یک سیستم کشف سریع برای ارائه آثار تغییرات اعمال‌شده بر رفتار و دیدگاههای کارکنان و مشتریان در اختیار مدیران و تصمیم‌گیران سازمان قرار دهد. اگر مدیران بتوانند در همان اوایل به خوبی با تغییرات منفی ایجاد شده در دیدگاههای کارکنان مقابله کنند، می‌توانند آشفتگی و اختلالی که موجب تداوم شرایط بد فعلی یا بدترشدن آن می‌شود را به حداقل برسانند.

انجام پیمایش

مراحل اصلی فرایند پیمایش عبارتند از : شناسایی و درک نیازهای اطلاعاتی، طرح نمونه‌گیری، به کارگیری ابزارهای مناسب جهت اندازه‌گیری، گردآوری داده‌ها، داده‌پردازی و نهایتاً تدوین و ارایه گزارش. پیمایشهای سازمانی در بخش نظرسنجی و افکار پژوهی با محوریت بررسی و شناخت ”چگونگی“ مسائل و پدیده‌های سازمانی طرح‌ریزی و اجرا می‌شود. لذا غالباً با رویکردی توصیفی به طرح و ارائه اطلاعاتی منظم و منسجم برای شناخت ابعاد گوناگون موضوعات سازمان از جمله بررسی نحوه و چگونگی میزان رضایتمندی کارکنان، بررسی میزان رضایتمندی مشتریان و مصرف‌کنندگان، نحوه و چگونگی ارتباطات درون سازمانی و برون سازمانی و…

به منظور ارایه اطلاعات‌دقیق‌درجهت تصمیم‌سازی مناسب می‌پردازند و  این اطلاعات طبقه‌بندی شده را در اختیار مدیران ارشد و سیاستگذاران سازمان قرار می‌دهند. نظرسنجی‌ها همچنین می‌توانند با چشم‌اندازی علمی و حرفه‌ای، ضمن ارائه طرح تحقیق علمی و پیروی از روش شناسی ‌خاص در حوزه پژوهش‌های تحلیلی، پا را فراتر از توصیف نهاده و به حوزه تبیین پدیده ها و مسائل سازمانی نیز وارد شوند و به ارائه راهکار و پیشنهاد بپردازند.

تهیه پرسش‌های پیمایش

شاید هیچ مرحله‌ای از فرایند پیمایش مهمتر از تهیه پرسش‌ها نباشد. پرسش‌ها عناصر اساسی پیمایش هستند. کیفیت آنها در جذب اطلاعات موردنظر، تاثیری بیشتر از سایر بخش‌های فرایند پیمایش دارد. پرسش‌های پیمایش از نظر شکل دو نوع هستند. پرسش‌های بسته و پرسش‌های باز. در پرسش‌های بسته از پاسخگویان می خواهند که از مجموعه ای مشخص از پاسخ ها، یکی را انتخاب کند. انواع پرسش‌های بسته عبارتند از: پرسش‌های چند انتخابی، پرسش های بلی – خیر  و پرسشهایی با مقیاس درجه بندی عددی. در پرسش های باز از پاسخ‌‌دهنده می خواهند که به زبان خود و هرچقدر که می‌خواهد پاسخ بدهد. انواع این پرسش‌ها عبارتند از پرسشهای پُرکردنی، پاسخ‌های کوتاه، مقاله، توضیح و تشریح.

استفاده از پرسش های بسته در پیمایش های سازمانی بسیار مطلوب و جذاب هستند. پاسخ‌دهندگان به سرعت و به راحتی می توانند به پرسش‌های بسته پاسخ دهند و در زمان صرفه‌جویی کنند و از طرفی دامنه پاسخ های مربوط به اهداف پیمایش را محدود کرده و الگوی واحدی را در اختیار همه قرار می‌دهند. پرسش‌های بسته به پاسخگویان این امکان را می‌دهد تا به خوبی پرسشها را تفسیر کنند و به آنها پاسخ دهند. پرسشهای باز نیز دارای اهمیت و ارزش خاصی هستند پرسشهای باز یا پرسش‌های بدون ساختار از پاسخ‌دهندگان می‌خواهند هر طور که می خواهند و به زبان خود به پرسش ها پاسخ دهند.

نتیجه‌گیری

روش پیمایشی یکی از روش‌ها تحقیق در مدیریت علوم و رفتاری است که بیش از سایر روش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش پیمایش با سایر روش‌ها دارای تفاوتهایی است. برای مثال در روش مطالعه موردی، تنها یک واحد تحلیل وجود دارد و تمام داده‌ها برای همان “یک مورد” جمع‌آوری می‌شود و چون مورد دیگری وجود ندارد، برای فهم رفتار و گرایش‌های آن مورد، از مقایسه نمی‌توان بهره گرفت. روش پیمایشی یکی از شایع ترین روش های تحقیق به ویژه در کشور خودمان می باشد و از تعریف و تحدید مسئله آغاز می شود و با بیان پیشینه و فرضیات و نظریاتی وارد حوزۀ عمل و میدان می شود و با تهیۀ پرسشنامه و ابزارهای دیگر ادامه می یابد تا بالاخره پس از جمع آوری داده ها به کمک علم و نرم افزارهای آماری به پردازش و بحث و بررسی یافته ها پرداخته می شود.

پژوهش پیمایشی یکی از روش های اصلی و قدیمی پژوهش در شاخه های مختلف دانش و بویژه در علوم اجتماعی است که مجموعه ای از روش های منظم و استاندارد برای جمع آوری اطلاعات درباره افراد، خانواده ها و یا مجموعه های بزرگتر مورد استفاده قرار می گیرد. جمع آوری اطلاعات از طریق پرسش از افرادی که به طور منظم انتخاب شده و در گروه های نمونه دسته بندی شده اند صورت می گیرد با گردآوری داده های کمی، ویژگی ها یا نظرات یک گروه خاص (جمعیت) را مورد مطالعه قرار می دهد

 برگرفته از : پارس مدیر