پرسشنامه استاندارد تمایل به اعتیاد کودکان 12 تا 18 ساله جعفرنژاد و همکاران (2025)
اعتیاد به مواد مخدر یکی از بحرانهای جهانی عمده است که به عنوان مهمترین مشکل اجتماعی معاصر شناخته میشود. اعتیاد به عنوان یک سندرم رفتاری-روانی تعریف میشود که با تمایل شدید به مصرف مواد، استفاده مداوم و تمایل قوی به مصرف مجدد پس از ترک همراه است. سازمان ملل متحد اعتیاد را مسمومیت حاد یا مزمن مضر برای فرد یا جامعه میداند که ناشی از مصرف مواد طبیعی یا صنعتی است. موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد ایران در منطقه هلال طلایی، مصرف این مواد را افزایش داده و طبق آمار سازمان ملل، حدود ۹۰% معتادان در این منطقه شناسایی میشوند. اعتیاد منجر به فروپاشی شخصیت فردی، ساختار خانواده و نابودی زندگی اجتماعی میشود. کودکان، به ویژه گروه سنی ۱۲ تا ۱۸ سال، آسیبپذیرترین قشر اجتماعی در برابر مشکل اعتیاد هستند؛ یا خود معتاد میشوند یا در خانوادهای زندگی میکنند که یکی از اعضای بزرگسال آن معتاد است. کاهش سن اعتیاد در کشور زنگ خطری برای آسیبپذیری جامعه جوان ایرانی است. طبق گزارش ۲۰۲۲ دفتر سازمان ملل در امور مواد مخدر و جرم (UNODC)، حدود ۲۸۴ میلیون فرد ۱۵ تا ۶۴ ساله در جهان در سال ۲۰۲۰ مواد مصرف کردهاند که نسبت به دهه گذشته ۲۶% افزایش نشان میدهد. در کودکان ۱۲ تا ۱۸ ساله، عوامل مانند مشکلات جسمی-روانی، مسائل خانوادگی-شخصیتی، عوامل اجتماعی و سایر موارد نقش کلیدی دارند و نیاز به ابزارهای استاندارد برای سنجش تمایل به اعتیاد در این گروه سنی ضروری است تا غربالگری، شناسایی افراد در معرض خطر و ارجاع به مقامات انجام شود.
معرفی پرسشنامه تمایل به اعتیاد کودکان ۱۲ تا ۱۸ ساله
پرسشنامه تمایل به اعتیاد کودکان ۱۲ تا ۱۸ ساله (Addiction Potential Questionnaire) توسط جعفرنژاد و همکارانش (2025)از دانشگاه علوم پزشکی شیراز طراحی شده است. این ابزار خودگزارشی شامل ۳۰ سؤال است که تمایل به اعتیاد در کودکان ایرانی را ارزیابی میکند. پرسشنامه دارای چهار عامل اصلی است: مشکلات جسمی و روانی (با ۸ سؤال در مورد خستگی، افکار منفی و مشکلات خواب)، خانوادگی-شخصیتی (با ۶ سؤال در مورد روابط خانوادگی و طرد اجتماعی)، محیطی-اجتماعی-معنوی (با ۱۱ سؤال در مورد فعالیتهای اجتماعی، ورزش و اعتقادات)، و سایر موارد (با ۵ سؤال در مورد فقر، شکست تحصیلی و ریسکپذیری). این پرسشنامه برای غربالگری و شناسایی کودکان در معرض خطر اعتیاد طراحی شده و بر اساس بررسی متون و نظر کارشناسان توسعه یافته است.